Արցախի ցավը իմ ցավն է

Արցախի ցավը իմ ցավն է
«Գրական թերթ», ուրբաթ, 14 մայիսի, 2021թ.

ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑ ԱՌԻԹՈՎ ԵՎ ԱՆԱՌԻԹ

ՍԱՄՎԵԼ ԿՈՍՅԱՆ – «Դեռ ինչքան պիտի ապրենք, որ մեր ծանր օրերը դառնան անցյալ, որ կարողանանք վերականգնել մեր ազգային արժանապատվությունը, պահպանենք մեր ինքնությունը»: Ձեր գրառումն է: Իսկապե՞ս վտանգներն այդքան շոշափելի են:
ԺԱՆՆԱ ՀԱԿՈԲՅԱՆ – Անկասկած, վտանգված է մեր ազգային ինքնությունը: Կուզենայի մի փոքր հետադարձ հայացք ձգեինք՝ հիշելու անցյալ դարի 90-ական թվականներին Արցախյան առաջին պատերազմի տարիները: Թե ինչպես էինք այն ժամանակ ազգովի ոգևորվում մեկը մյուսին հաջորդող մեր քաջորդիների հաղթանակներով: Անգամ Հայաստանում իշխող մութ ու ցուրտ տարիները մեզ չէին սարսափեցնում: Մենք համբերում էինք, դիմադրում, որովհետև ի վերջո ոչ միայն ազատագրվեց Լեռային Արցախն ամբողջությամբ, այլև ազատագրվեցին մեր պատմական տարածքները, որոնք անցյալ դարի 20-ական թվականներին բոլշևիկները նվիրել էին Ադրբեջանին: Խոսքս Ջաբրայիլի /Մեխակավան/, Ֆիզուլիի /Վարանդա/, Զանգելանի /Կովսական/, Կուբաթլիի /Սանասարավան/, Լաչինի /Բերձոր/, Քելբաջարի /Քարվաճառ/, Աղդամի /Ակնա/ մասին է: Ազատագրվեց 70 տարի գերության մեջ գտնվող Շուշին, վերականգնվեց մեր շնչառությունը, ազգային արժանապատվությունը: Եվ աշխարհը հասկացավ, որ հայ ժողովուրդը ի վիճակի է ցեղասպան թուրքին իր բազկի ուժը ցույց տալ՝ քանդելով բռնության շղթաները: Ինչո՞ւ չէ, նաև իրականում ապացուցել, որ այլևս նա չի կարող ցեղասպանություն գործել հայ ժողովրդի դեմ: Հենց Արցախյան ազատագրական շարժումն ամենից առաջ պայքար էր հանուն պատմական արդարության, ազգային ինքնության և արժանապատվության, քաղաքացիական իրավունքների և մարդկայինն արժեքների պահպանման, պատմական հայրենիքում ազատ ապրելու ու ստեղծագործելու իրավունքի համար: Եվ Հայաստանը հզոր դարձավ Արցախով, հանդիսանալով նաև նրա անվտանգության երաշխավորը: Սակայն այս 44-օրյա պատերազմում մենք պարտվեցինք՝ կորցնելով Արցախի տարածքների մեծ մասը: Մեր մեջքը ջարդվեց:

Կարդալ...

Ի դեպ, երբ 1992թ. մայիսի 9-ին Շուշին ազատագրեցին, ես այցելեցի այն ժամանակ տատիկիս շիրիմին և ուրախությամբ հայտնեցի, որ նրա ծննդավայրն ազատագրված է թուրքերից: Նա շուշեցի էր, որն ականատեսն է եղել 1920 թվականի Շուշիում հայկական կոտորածին: Հիմա ի՞նչ պիտի ասեմ նրան… Հիմա հայ մարդն ամեն տեղ է իրեն պարտված զգում, լինի թե′ հայրենիքում, թե′ սփյուռքում: Սակայն մեր ազգային արժանապատվությունը վերականգնելու ուղիներ կան: Նախ և առաջ պիտի ազատվենք ներկա ապազգային իշխանություններից, երկրորդ՝ պիտի ունենանք ազգային մտածողության գաղափարակիր, բանիմաց, քաղաքանապես պատրաստ մի ղեկավար, որի դաշնակիցը չպիտի լինի Թուրքիան: Եվ վերջապես մեր ազգային արժանապատվությունը կվերականգնվի, եթե կրկին Արցախի մաս կազմեն Շուշին ու Հադրութը:
Ս. Կ. – Հայաստանը պատրաստվում է արտահերթ ընտրությունների: Արդյո՞ք ընտրությունները, եթե նույնիսկ բացառիկ արդար լինեն, կկարողանան շարունակվող ներքաղաքական լարվածությանը համերաշխության լիցքեր հաղորդել:
Ժ. Հ. – Հայտնի է, որ մեր երկրում երբեք էլ արդար ընտրություններ չեն արձանագրվել: Անգամ իշխանափոխությունից հետո կեղծիքներ են եղել: Ժողովուրդը «հեղափոխության էյֆորիայի» մեջ էր, չգիտեր, թե ինչ էր կատարվում: Ցավալին այն է հիմա, որ պետական մի շարք կառույցների, եկեղեցու ու հասարակական կազմակերպությունների կողմից մերժված, պարտված ղեկավարն իր թիմի հետ պիտի մասնակցի արտահերթ ընտրություններին: Նման բան աշխարհում չի եղել: Ավելին, միմիայն ոստիկանական զինված ուժերի օգնությամբ իր երկրում մի կերպ զրահաբաճկոնով ծպտված տեղաշարժվելով՝ վարչապետը նաև իր հրաժարականից հետո պիտի շարունակի պաշտոնավարել: Հետևաբար, նա կօգտագործի վարչական բոլոր ռեսուրսները նորից վերարտադրվելու: Աստված մի′ արասցե, որ նրանք հաջողության հասնեն: Դա կլինի հայոց պետականության վերացումը, հայոց մշակույթի ու պատմության կործանումը: Այժմ էլ սկսել են հաճախ թուրքերի հետ խաղաղության քարոզներ հնչեցել: Մեր թշնամիների նպատակը մեկն է՝ հայերի ձեռքով Հայաստանը վերածել թուրք-ադրբեջանական գաղութի: Հուսով եմ, որ մեր հասարակության մի ստվար մասը լավ է հասկանում այս ամենը: Իհարկե, ներքաղաքական լարվածության պայմաններում դժվար է խոսել համերաշխության մասին, բայց կարծում եմ՝ կուսակցական տարբեր թևեր կմիավորվեն և միասնական ուժով կպայքարեն անդնդի եզրին հայտնված հայրենիքը փրկելու նպատակով:
Ս. Կ. – Ձեր գրքերի ցանկում զգալի են պատմական թեմաներով վեպերն ու վիպակները: Հավատո՞ւմ եք, որ ներկա աշխարհաքաղաքական վայրիվերումների քաոսում անցյալի դասերը կարող են դեր ունենալ:
Ժ. Հ. – Այո′, հավատում եմ: Կարող է զարմանալի թվալ, բայց պատերազմական և պատմական թեմաներով իմ գրքերն ավելի լավ են վաճառվում: Ուրեմն ընթերցողի մոտ հետաքրքրություն կա դեպի մեր պատմական անցյալը: Իսկ ես անդրադարձել եմ հայ ժողովրդի պատմության առանցքային թեմաներին՝ Հայոց ցեղասպանությանը, Թուրքիայում ապրող իսլամացած, ծպտված հայերի կյանքին, արտագաղթին: Ինչ խոսք, որ ընթերցողի կողմից պատմական փաստերն ավելի լավ են ընկալվում գեղարվեստական պատկերների, դեպքերի, հերոսների միջոցով: Այսպես, օրինակ, մինչև հիմա էլ հայ մարդու համար կարևոր է իմանալ և մտածել այն մասին, թե ինչպես է տեղի ունեցել Հայոց ցեղասպանությունը, և ինչու են թուրքերը փորձում շարունակ կոտորել հայերին: Անշուշտ, շատ են պատմական բնույթի փաստերը, ականատեսների վկայությունները: Բայց ընթերցողը պետք է հասկանա, թե ինչո՞ւ այդքան «եղեռնամոլ ու ահաբեկիչ է թուրքը» /Գ. Նժդեհ/ և ի՞նչ են տալիս նրան պատմության դասերը: Իսկ պատմության ողբերգալի էջերը ավելի լավ են ընկալվում գրական երկի միջոցով, քանի որ այն ազդում է մարդու զգացմունքների վրա: Միաժամանակ լավ գրականությունն ազդում է պատմության ընկալման վրա: Ի վերջո, շատ մարդիկ չեն հետաքրքրվում այսպես ասած «մաքուր պատմությամբ»: Եվ սխալված չեմ լինի, եթե ասեմ, որ առանց գրականության և կինոյի, հասարակության լայն զանգվածը չի հետաքրքրվի պատմության իրադարձություններով: Իսկ առհասարակ, անհնար է մոռանալ մեր ժողովրդի պատմությունը, քանի որ ներկան ու ապագան սերտորեն կապված են անցյալի հետ: Այսպիսով, մեր անցյալից պարտավոր ենք դասեր քաղել: Մենք պատմություն ենք սովորում, որպեսզի չմոռանանք մեր նախնիների փորձը, որպեսզի խուսափենք նրանց սխալներից: Այնպես էլ մենք պիտի իմանանք, թե որ մարդկանց չի կարելի թույլ տալ իշխանություն ունենալ, թե ինչի են հանգեցնում պատերազմներն ու հեղափոխությունները, որպեսզի կանխեն նրանց սկիզբը:
Ս. Կ. – Լինելով բնիկ արցախցի, ձեր առաջնային թեմաներից՝ արցախյանը, վերջին պատերազմից հետո, երբ երկրի 80 տոկոսը բռնազավթված է, ի՞նչ շարունակություն է ունենալու:
Ժ. Հ. – Անկասկած, ինձ համար առաջնային թեմաներից է արցախյանը: Ես սիրով անդրադարձել եմ ինչպես Արցախի անկախությանը, այնպես էլ ազատագրական պայքարի պատմությանը: Վերջին պատերազմում ունեցած մեր պարտությունից հետո ինձ հարցրել էին, արդյո՞ք կարձագանքեմ այս ամենին: Իմ պատասխանը մեկն է՝ Արցախի ցավը իմ ցավն է, ես չեմ հաշտվում Արցախի կորստի հետ: Ուստի չեմ կարող չանդրադառնալ վերջին պատերազմին: Ես պարտավոր եմ անպայման գրել ոչ միայն մեր հերոս տղաների ցուցաբերած սխրանքների, այլև նրանց պարտության հասցրած դավադիր ուժերի մասին: Անկախ նրանից, թե որքան դժվար է մեզ համար հիշել մեր պատմության արյունոտ ու սարսափելի էջերը, մենք պետք է դա անենք: Քանի որ այն միակ միջոցն է, որով մենք կարող ենք կանխել այս սարսափի կրկնությունը: Իսկ դա տեղի ունեցավ ոչ միայն ներկա, այլև Հայաստանի նախկին իշխանությունների մեղքով: Արցախյան առաջին պատերազմի ժամանակ, երբ հայկական զորքը հասել էր Գանձակ, մեր թշնամիների խնդրանքով դադարեցվեցին կռիվները: Արդեն ամբողջությամբ ազատագրվել էր Լեռնային Արցախը, նաև մեր պատմական տարածքների յոթ շրջանները: Ինչո՞ւ Արցախի և Հայաստանի ղեկավարներն այն ժամանակ Ադրբեջանի հետ չկնքեցին կապիտուլյացիայի համաձայնագիր, այլ ընդամենը հրադադար կնքվեց, որն էլ երբեք չպահպանվեց: Ավելին. ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում նախատեսված էր ազատագրված տարածքների հանձնումը Ադրբեջանին և այդ փաստաթղթերի տակ ստորագրել էին բոլոր ղեկավարները: Ու տարիների ընթացքում Հայաստանի ոչ մի ղեկավար չճանաչեց Արցախի անկախությունը: Վախեցած հայտարարություններ էին արվում, թե այդ քայլով պատերազմ կհրահրեն Ադրբեջանի դեմ: Բայց չէ՞ որ Արցախը Հայաստանի անբաժանելի մասն է և դեռ խորհրդային իշխանության տարիներից արցախցիները պարբերաբար բարձրացրել էին մայր Հայաստանին վերամիավորվելու հարցը: Լեռնային մարզի ազատագրության հիմնահարցը ԽՍՀՄ Կենտրոնական մարմինների առաջ բարձրացվել էր 1935,1945, 1953,1962,1965,1966 թվականներին, հետագայում նաև՝ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո: Ցավոք, Արցախը իշխանավորներին պետք էր միայն որպես իրենց եկամուտների աղբյուր: Չնայած այս ամենին, Արցախը երբեք ծնկի չէր գա, եթե չլինեին ներքին թշնամիները: Եվ այս պատերազմում թշնամուն դավադրաբար հանձնվեցին Կիպրոսի, Լիբանանի չափ տարածքներ, որոնք ողողված էին հազարավոր հայորդիների արյամբ: Այսինքն՝ երկրի 80 տոկոսը բռնազավթված է: Բայց մենք իրավունք չունենք կորցնելու Արցախը: Պետք է վերականգնվի Լեռնային Արցախի ամբողջականությունը: Ըստ իս, դա հնարավոր չէ անել բանակցությունների միջոցով, այլ միայն՝ պատերազմելով: Կարծում եմ՝ հեռու չէ այն օրը, երբ ռուսները կբախվեն թուրքերի հետ մեր տարածաշրջանում: Հայերը, ինչպես միշտ, կաջակցեն ռուսներին և առիթը բաց չեն թողնի ազատագրելու մեր գերեվարված շրջանները: Գուցե մի անգամ ևս պիտի հիշել Ազգային հերոս Մոնթեի խոսքերը. «Եթե կորցնենք Արցախը, ապա մենք կշրջենք հայոց պատմության վերջին էջը»:

Փակել

Հոգու պահանջի և կյանքի մարտահրավերի սահմնագծում

Հոգու պահանջի և կյանքի մարտահրավերի սահմնագծում
«Գրական թերթ», 19 սեպտեմբերի, 2014թ.

-Գրական անդաստանում ո՞ւմ եք համարում Ձեր ուսուցիչը:
-Անկեղծ ասած, գրականության մեջ ուսուցիչներ չեմ ունեցել և ամեն ինչ ձեռք եմ բերել ընթերցանությամբ՝ յուրացնելով հայ, ռուս և համաշխարհային գրականության լավագույն ավանդույթները, այնուհանդերձ, իմ աճի խնդրում կարևոր տեղ գրավեց շփումն ու մտերմությունն այնպիսի նշանավոր գրողների ու գրականագետների հետ, ինչպիսիք են Հ.Սահյանը, Ս.Աղաբաբյանը, Հ.Թամրազյանը, Շ.Թաթիկյանը, Ս.Խանզադյանը, Ա.Ղազինյանը, Բ.Ուլուբաբյանը, Վ.Մնացականյանը, Հ.Խաչատրյանը, Ս.Աթաբեկյանը, Բ.Ջանյանը և ուրիշներ: Նվազ կարևոր չէ շփումը նաև անվանի ռեժիսորների, նկարիչների ու կոմպոզիտորների հետ: Այնպես որ, գրական համեստ վաստակիս համար, իրոք, պարտական եմ Երևանին:
– Արդարացիորեն, թե հանիրավի հաճախակի դժգոհում են ընթերցողական շարքերի նոսրացումից: Իսկ ընդհանրապես արդյո՞ք պետք են մեծ տպաքանակները:

Կարդալ...


– Իսկապես ընթերցողների թիվը գնալով պակասում է: Բայց չմոռանանք, որ բոլոր ժամանակներում էլ նրանց թիվը շատ չի եղել: Իսկ ժամանակակից տեխնոլոգիաների դարաշրջանում մարդիկ հիմնականում միմյանց հետշփվում են վիրտուալ իրականության միջոցով: Ստացվում է, որ գրողը ոչ միայն պիտի ստեղծագործի, այլև սովորեցնի ուրիշներին կարդալ: Գրքերի մեծ տպաքանակներն էլ իրենց չեն արդարացնում, երեքից հինգ հարյուր օրինակը հազիվհազ վաճառվում է՝ և ոչ մեկ տարվա ընթացքում: Նաև կա մի տխուր փաստ՝ արտագաղթը: Երկրից հեռանում է հասարակության ընթերցասեր խավը:
– Կա՞ն թեմաներ ու գաղափարներ, որոնք ստեղծագործական կյանքում ուղեկցում են Ձեզ, թե՞ արևերես արվող յուրաքանչյուր գրքից հետո մոռացվում է նախորդը:
– Անկասկած, մեզանից յուրաքանչյուրը միշտ երկխոսության հետ է ինքն իր հետ, իր Աստծու հետ, իր խղճի հետ: Առավել ևս գրողին ամենուր ուղեկցում են իր սեփական խոհերը: Ահա դրանցից մի քանիսը. «Մայրի՛կ, քո անհուն կարոտից տնքում, նվվում է է սիրտս ամեն ակնթարթ», «Միջնադարյան սեպ է խրված իմ ձախ ուսին, Ցավից հաճախ վրնջում եմ ես մեկուսի», «Աստված իմ, գոնե այնպես անեիր, որ տառապանքն իմ սահման տառապանքն իմ սահման ունենար» և այլն: Իմ գրքերում շոշափել եմ տարբեր թեմաներ ու գաղափարներ: Անդրադարձել եմ ինչպես այսօրվա կյանքում տեղ գտած հասարակությանը հուզող խնդիրներին, այնպես էլ հայացքս ուղղել եմ մեր ժողովրդի պատմական անցյալին: Իմ բոլոր գրքերն էլ թանկ են ինձ համար: Սակայն երբ նոր գործի վրա եմ աշխատում, ամբողջ ուշադրությունս կենտրոնացնում եմ դրա շուրջ: Դա բոլորովին չի նշանակում, որ նախորդ գրքերը մոռացվում են:
– Ձեր բոլոր գործերում սերը որպես կենսազգացողության ու ներշնչանքի աղբյուր պատկառելի տեղ է գրավում: Ո՞րն է դրա փիլիսոփայական խորհուրդը:
– Ըստ իս, մարդը ծնվում ու ապրում է սիրո համար: Սերը մարդուն դարձնում է ուժեղ, ճկուն, շարժունակ: Երբ սիրում ես, ինքդ էլ գեղեցկանում ես և ցանկանում ես գեղեցիկ գործեր անել: Սերը ոչ միայն թևավորում է մարդուն, այլև իրենից լույս է արձակում՝ լուսավորելով տարածություններ: Այնինչ երբ մարդը մենակ է, ապրում է ցնորքների, վախի մեջ: Նա դառնում է խղճուկ իր իսկ ցավի մեջ:
– Ձեր ստեղծագործություններում նկատելի են ազգային, պատմական, քաղաքական շեշտերն ու միտումները: Դրանք առնչվո՞ւմ են այսօրվա կյանքին:
– Ես քաղաքականությամբ չեմ զբաղվել, ոչ մի կուսակցության անդամ չեմ: Սակայն իմ խոսքն ասում եմ ինչպես ԶԼՄ-ների, այնպես էլ իմ գրքերի միջոցով: Հետևաբար իմ քաղաքական հայացքները, որոնք առնչվում են այսօրվա մեր կյանքին, արտահայտվում են իմ ստեղծած գրականության մեջ:
– Ինչպե՞ս կատարվեց անցումը պատմական վեպին, եթե հաշվի առնենք, որ այն «ծանր բեռ» է կնոջ նուրբ ուսերի վրա:
– Դեռ դպրոցական տարիներից ինձ ամենից շատ հրապուրել են պատմական թեմայով գրված գրքերն ու ֆիլմերը: Բնականաբար, հասկանում էի, որ պատմավեպի ժանրը դժվարին ոլորտ է: Արդեն ավելի ուշ՝ տարիներ անց, համարձակվեցի անդրադառնալ այդ ժանրին գուցե նաև իմ ստեղծագործական ընդունակությունները ստուգելու համար: Պիտի խոստովանեմ, որ տագնապով էի վերաբերվում այդ ժանրին անցնելու իմ համառ մտադրությանը: Հավանաբար Աստված ինձ ուժ տվեց: Արցախի պատմությանն է նվիրված «Ղարաբաղի ճակատագիրը», «Արյան հիշողություն», «Արյան վրեժ» վեպերը:
– Ասում են՝ գրքերը հոգեզավակներն են, որոնքծնվում, սնվում են բացառապես գրողի ներաշխարհում՝ առանց կողմնակի միջամտության: Ինչպե՞ս եք այդ խնդրին վերաբերվում:
– Դա, անշուշտ, այդպես է: Մի անգամ Վիլյամ Սարոյանին հարցրել են, թե նրա կերպարը ստեղծած իր գրքերից որի մեջ է: Մեծ գրողը պատասխանել է, որ ինքը ամեն տեղ կա: Այդպես էլ կարող է պատասխանել մեզանից յուրաքանչյուրը: Իմ կերպարը կա իմ բոլոր գործերում՝ առաց բացառության: Չէ՞որ գիրքը գրողի մտքի ու հոգու արտադրանքն է: Ի վերջո, գրողն ավելի անկեղծ է նկարագրում ապրածը, զգացածը, տեսածը:
– Անշուշտ, Ձեր պոեզիայում և արձակում նկատելի է գրողի «ներկայությունը»: Ո՞վքեր են ուժեղ՝ գրական հերոսները, թե՞ Դուք:
– Այդ հարցն էլի են ուղղել ինձ ու ես ամեն անգամ շրջվել եմ դեպի իմ անցյալը, կրկին հիշել եմ իմ հերոսների ճակատագրերը և տարիների հեռվից հասկացել եմ, որ ես ուժեղ եմ բոլորից:
– Ինչպե՞ս եք վերաբերվում գրական քննադատությանը:
– Առողջ գրական քննադատությանը նորմալ եմ վերաբերվում: Միայն թե այն ավելի ակտիվ էր խորհրդային շրջանում: Հիմա քննադատությունն իր տեղը զիջել է «փառաբանության կամ նսեմացման ժանրին»:
-Գո՞հ եք Ձեր գրական հունձքից:
– Դրա գնահատողը ընթերցողն է:
– Ի՞նչ դեր ունի գրականությունը, մշակույթը մեր ժողովրդի կյանքում:
– Ինձ համար մշակույթն ազգային հիշողություն է, գիտելիքների, ավանդույթների, արժեքների միասնություն: Գրականությունն ու մշակույթն այսօր էլ որոշակի դեր ունեն մերժողովրդի կյանքում, միայն թե մշակութային արժեքներն են փոխվել, ինչ-որ տեղ աղավաղվել: Պիտի խոստովանեմ, որ տագնապով էի վերաբերվում այդ ժանրին անցնելու իմ համառ մտադրությանը: Հավանաբար Աստված ինձ ուժ տվեց: Արցախի պատմությանն է նվիրված «Ղարաբաղի ճակատագիրը», «Արյան հիշողություն», «Արյան վրեժ» վեպերը:
– Հայտնի է, որ Ձեր գործերից մի շարք Դայանա Տեր-Հովհաննիսյանի թարգմանությամբ անգլերեն լույս են տեսել «Հայ կանանց պոեզիան դարերի ընթացքում» ընտրանիում/2005թ./, ինչպես նաև սփյուռքի դպրոցների համար նախատեսված «Արդի հայ գրականության ժողովածու»/2006թ./ ձեռնարկում: Այս հանգամանքը գնահատակա՞ն է, թե՞ հավուր պատշաճի վերաբերմունք:
-Կարծում եմ՝ այդ ամենը հավուր պատշաճի վերաբերմունք է իմ պոեզիայի հանդեպ: Գնահատականն այն է, որ 2014թվականին ընտրվել եմ բնության ու հասարակության մասին գիտությունների միջազգային /հայկական մասնաճյուղ/ ակադեմիայի իսկական անդամ /ակադեմիկոս/: Նույն ակադեմիայի կողմից բազմաշնորհ գործունեության համար պարգևատրվել եմ «Լեոնարդո դա Վինչիի» միջազգային մեդալով: Իսկ տասնյակ տարիներ ի վեր հայրենասիրական աշխատանքներ լուսաբանելու համար ԼՂՀ ԱԿԱՀ միության կողմից պարգևատրվել եմ «Հայրենիք և հավատ» ոսկե մեդալով:
– Ձեր առաջիկա ծրագրերի մասին ի՞նչ կասեք:
– Մեծ Եղեռնի 100-ամյա տարելիցի կապակցությամբ ծավալուն վեպ եմ գրում: Ի դեպ, բավականին ծանր է իրական փաստերի հիման վրա գեղարվեստական հուզիչ կտորներ ստեղծել, քանի որ գրողը ստիպված է իր կերպարների հետ միասին անցնել այդ աննկարագրելի սարսափների միջով: Իմ նպատակն է այդ գրքով դատապարտել ցեղասպանությունը, որն աշխարհում մինչ այսօր չի կանխվում:

Հարցազրույցը՝ Հենրի Առուշանյանի

Փակել

Աշխարհը դարձնենք ավելի լավը

«Աշխարհը դարձնենք ավելի լավը»
20 ապրիլի, 2013թ.

Հայաստանի և Արցախի գրողների միության անդամ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու Ժաննա Հակոբյանն ընթերցողների իր կայուն շրջանակն ունի: Նա 21 գրքի հեղինակ է: Գրում է բանաստեղծություններ, վեպեր: Ով ծանոթ է նրա ստեղծագործություններին, անկասկած, կուզենար իմանալ ավելին՝ հասկանալու համար, թե որքանով է կին գրողը նման եւ տարբեր իր հերոսուհիներից, եւ ինչ խոհեր են հուզում նրան: Ձեզ ենք ներկայացնում Ժ.Հակոբյանի հետ մեր հարցազրույցը:
-Վերջերս լույս տեսավ Ձեր հերթական գիրքը՝ «Երջանկության դեղատոմսը» խորագրով: Գուցե մի քանի խոսքով ներկայացնեք այն:

-Վեպում արտացոլված են մեր կյանքում տեղ գտած խնդիրներն ու բացասական երեւույթները: Դրանցից են ժողովրդի մի հատվածի սոցիալական ծանր դրությունը, արտագաղթը, փախստականների վիճակը, խաղատների բացասական ազդեցությունը և այլն:
-Այդ դեպքում ո ՞րն է Ձեր առաջ քաշած երջանկության դեղատոմսը: 

Կարդալ...


-Միայն մեկս մյուսի նկատմամբ գթասրտություն ցուցաբերելով է մարդն իրենից փոքրիշատե գոհ մնում: Եվ ամենակարևորը, սիրո ու բարության շնորհիվ է մեզանից յուրաքանչյուրը երջանիկ պահերով լցնում իր կյանքը, այլապես կխեղդվենք կյանքի այս լաբիրինթոսում:
-Իսկ արցախյան խնդիրն այս գրքում չի՞ շոշափվել: Չէ՞ որ Դուք վերջին տարիներին ավելի հաճախ եք անդրադառնում այդ թեմային: 
-Միանգամայն դիպուկ հարց եք ինձ ուղղում: Իհարկե, այդ թեմային եւս անդրադարձել եմ: Վեպի գլխավոր հերոսներից մեկը՝ Երվանդ Նալբանդյանը, նախկին ազատամարտիկ է, որը ցավով է տեսնում պատերազմից հետո բազում արժեքների ոտնահարված լինելը: Նրան ամենից շատ հուզում է այն փաստը, որ մարդիկ դարձել են ավելի անտարբեր, նյութապաշտ, հաշվենկատ, իսկ հանապազօրյա հաց վաստակելու նպատակով նրանց մի մասն արտագաղթում է: 
-Կարելի՞ է մտածել, որ գրքերում նաև անդրադարձել եք Ձեր կյանքին ու ճակատագրին: 

-Անշուշտ, իմ տարբեր գործերում էլ կան երջանիկ ու դժբախտ հատվածներ իմ ապրած կյանքից: Ի վերջո, գրողն ավելի անկեղծ է նկարագրում ապրածը, տեսածը, զգացածը: Թեև ինձ հետ հարցազրույցներից մեկի ժամանակ ասել եմ, որ իմ հերոսուհիներն ուժեղ են ինձնից, բայց հիմա տարիների հեռվից հասկանում եմ, որ, ընդհակառակը, ես ուժեղ եմ բոլորից:
-Ըստ ձեզ, ի՞նչն է այժմ ամենակարևորը գրականության համար: Դուք հավատու՞մ եք, որ մարդիկ կսովորեն կարդալ ժամանակակից գրականություն:
-Դա պայքարն է ավելի շատ ընթերցողներ գտնելու համար: Ժամանակակից տեխնոլոգիաների դարաշրջանում մարդիկ հիմնականում միմյանց հետ շփվում են վիրտուալ իրականության միջոցով: Ստացվում է, որ գրողը ոչ միայն պիտի ստեղծագործի, այլև սովորեցնի ուրիշներին կարդալ: Բոլոր ժամանակներում էլ բնակչության յոթ տոկոսն է գիրք կարդացել, իսկ հիմա այն կազմում է երեք տոկոս:
-Ինչքանո՞վ են գրական մրցանակները կարևոր գրողի համար:
-Իհարկե, համբավ ձեռք բերելու համար այն անհրաժեշտ է: Այդ ամենին գումարվում է ընթերցողների հետաքրքրությունը, քանի որ լրատվամիջոցներն այդպիսով աղմուկ են հանում՝ գովազդելով հեղինակին, նրա գրքերը: Սակայն նաև փաստ է, որ մենք գնահատում, ճանաչում եւ ուսումնասիրում ենք այն գրողներին, ովքեր երբեք մրցանակ չեն ստացել: Օրինակ՝ Հովհ.Թումանյանը, Ե.Չարենցը, Րաֆֆին, Դ.Դեմիրճյանը և ուրիշներ: Ռուս գրականության հսկաներից կարող ենք հիշել Լ.Տոլստոյին, Ֆ.Դոստոևսկուն, Ա.Չեխովին և ուրիշներին: Այսպիսով, մենք կարդում ու սիրում ենք գրողներին նրանց ստեղծած արժեքավոր գրքերի համար:
-Կյանքում ձեր դիրքորոշումը:
-Ես հաշվենկատությամբ չեմ ապրում: Չեմ գուշակում, թե ինչ է ինձ սպասվում առջևում: Լողում եմ այնտեղ, ուր ցույց է տալիս իմ մեջ զետեղված այն կողմնացույցը, որի սլաքը վաղ մանկությունից եղել է բարության կողմնորոշիչը: Միայն հոգատարությամբ, ոչ անաչառ վերաբերմունքով մենք կարող ենք այս աշխարհը դարձնել ավելի լավը, արդար ու բարի:

Սիրվարդ Մարգարյան

Փակել

Գիրքս գրել եմ ասես սեփական արյունով

Գիրքս գրել եմ ասես սեփական արյունով
«Հայ զինվոր», 2 դեկտեմբերի, 2009թ.

Ձեզ ենք ներկայացնում Հայաստանի և ԼՂՀ Գրողների միության անդամ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, բանաստեղծ, արձակագիր Ժաննա Հակոբյանի հետ մեր հարցազրույցը…
– Վերջերս լույս տեսավ ձեր «Արյան հիշողություն» խորագրով գիրքը, որի թեման հիմնականում Արցախյան պատերազմն է: Ի՞նչն էր Ձեր նպատակը. Չ՞է որ պատերազմի մասին վավերագրական նյութեր շատ կան:
– Արցախյան պատերազմի մասնակիցների մասին շատ գրքեր են գրվել, բայց ոչ՝ գեղարվեստական: Այնինչ ընթերցողի համար գեղարվեստական տպավորիչ խոսքն ավելին է, քան բազմաթիվ չոր փաստերը: Այս գրքում իմ նպատակն էր Արցախյան պատերազմն արտացոլել մասնակիցների հուշերի միջոցով: Բարեբախտաբար, պատերազմից հետո ողջ են մնացել հազարավոր զինվորներ: Միմիայն նրանք կարող են մեզ պատմել, թե իրականում ինչ է տեղի ունեցել ռազմաճակատում, ինչ են տեսել ու զգացել:
– Կարծո՞ւմ եք՝ պատերազմի օրերի մասին արձակը կհետաքրքրի՞ ժամանակակից ընթերցողին:
– Կարծում եմ՝ այո: Վերջերս «Հայ զինվոր» թերթում կարդացի, որ անվան վարժարանում այս տարի սովորել ցանկացողների թիվն անհամեմատ մեծ էր: Իսկ դա նշանակում է, որ հայրենասեր տղաների թիվն ավելանում է: Իմ գիրքը նրանց կհետաքրքրի:
– Ասում են՝ «Պատերազմը չի վերջացել, եթե վերջին զինվորը հանձնված չէ հողին»:

Կարդալ...


– Ես միայն կհամաձայնվեմ այդ մտքին: Արցախյան պատերազմից հետո մենք ունեցել ենք հարյուրավոր անհայտ կորած զիվորներ, որոնց մասին տեղեկություն չունենք: Նրանց հարազատների ապրումներն արտացոլված են իմ գրքում:
– Ես կարդացի ձեր գիրքը և զարմացա, որ հեղինակը կին է: Այնպես եք պատկերում պատերազմի մասնակիցներին, այդ թվում գլխավոր հերոսի՝ Ռոբերտի կերպարը, ասես տարիներ ի վեր ապրել եք նրանց կողքին, նրանց հետ գտնվել խրամատներում:
– Դրա նախապայմանն այն է, որ ես ծնունդով արցախցի եմ եւ մանկուց դաստիարակվել եմ հայրենասիրության ոգով: Իմ սիրելի երգերն առայսօր ռազմական երգերն են, սիրելի գրքերս՝ պատմավեպերը, սիրելի վայրերը՝ վանքերն ու լեռները: Տանը մեր նախընտրելի տոնը Հաղթանակի օրն էր: Հորական պապս Հայրենական մեծ պատերազմի վետերան էր, մորս երկու քեռիները զոհվել են պատերազմում, կրտսեր եղբայրս, ընկերներիս մեծ մասը մասնակցել են Արցախյան պատերազմին: Գիտական թեզս էլ հայրենասեր բանաստեղծի՝ Թաթուլ Հուրյանի մասին է, մի բանաստեղծի, ով զոհվել է Մեծ հայրենականում: Իմ կարծիքով՝ մարդու գնահատման կարեւոր չափանիշը հայրենասիրությունն է, և այն ներծծված է իմ արյան մեջ: Գիրքս ստեղծելիս կարծես գրում էի սեփական արյունով:
– Երկու տարի առաջ դուք նաև պատմավեպ եք գրել՝ «Ղարաբաղի ճակատագիրը» որը նվիրված է բանակի ստեղծման եւ Շուշիի ազատագրման 15-ամյակին: Ինչո՞ւ անդրադարձաք այդ թեմային և ի՞նչ ճակատագիր ունեցավ գիրքը տպագրվելուց հետո:
– Ես որպես գրող դիմել եմ պատմական թեմային, որպեսզի իմ սերնդին հիշեցնեմ ինչպես անցյալի կռիվները, այնպես էլ հաղթանակները: Պատմավեպի նյութը վերցված է 18-րդ դարի վերջին տասնամյակից, երբ արցախցիները կենաց ու մահու կռիվ էին մղում թուրքերի ու պարսիկների դեմ: Պատմության դառը փաստերի միջոցով ափ եմ հանել մեր պարտությունների հիմնական պատճառը: Իսկ դա երկպառակությունն է, որից միշտ էլ օգտվել են մեր թշնամիները: Հիշո՞ւմ եք, թե ինչպես մարտիմեկյան դեպքերից հետո թշնամին հարմար պահ որսաց՝ հարձակվելով Մարտակերտի վրա: Ինչ վերաբերում է գրքիս, ապա այն լավ ընդունվեց ընթերցողների կողմից: Եվ քանի որ վեպի իրադարձությունները կատարվում են Շուշիի շուրջ, որոշեցի գրքիս շնորհանդեսն այնտեղ կազմակերպել՝ «Կաճառ» գիտական կենտրոնում: Առիթ ունեցա շփվելու Շուշիի զորամասի զինվորների հետ: Մի քանի օր անց արդեն Ստեփանակերտում հանդիպեցի նաև Վ. Սարգսյանի անվան զորամասի զիվորներին: «Զինուժ» ծրագիրն էլ անդրադարձավ դրան: Միայն տեսնեիք, թե ինչ խանդավառությամբ էին զիվորներն ինձ հարցեր տալիս դահլիճից: Երիցս հպարտ եմ, որ մենք հրաշալի երիտասարդներ ունենք, որոնք ոչ միայն սիրով ծառայում են հայրենիքին, այլեւ ուզում են իմանալ, թե ինչ պիտի անել հզոր երկիր ունենալու համար:
– Ձեր պատգամը մատաղ սերնդին:
– Սիրել հայրենիքը անկախ ամեն ինչից: Այս երկրի վրա ապրող յուրաքանչյուր հայ մարդ պետք է ունենա միայն մի աղոթք՝ Հայրենիք…

Նվարդ Սրապյան

Փակել

Հայոց զենքը հայոց պատմությունն է

Հայոց զենքը հայոց պատմությունն է
«Հանուն հայրենիքի», հոկտեմբեր-նոյեմբեր, 2007թ.

Հոկտեմբերի 26-ին Երևանի Ավ.Իսահակյանի անվան գրադարանում տեղի ունեցավ բանաստեղծ, արձակագիր, բանասիրական գիտությունների թեկնածու Ժաննա Հակոբյանի «Ղարաբաղի ճակատագիրը» գրքի շնորհանդեսը: Նշենք, որ գրքի առաջին շնորհանդեսը կայացել էր ավելի վաղ, Շուշիի «Կաճառ» գիտական կենտրոնում: Պատմավեպի հիմքում 18-րդ դարի վերջին տասնամյակի օտար բռնապետության դեմ Ղարաբաղի հայության մղած ազգային ազատագրական պայքարի պատմությունն է: Դա տխուր մի ժամանակահատված էր, երբ ղարաբաղցիները կենաց և մահու պայքար էին մղում և´ թուրքերի, և´ պասիկների դեմ: Պատմական հարուստ նյութի հիման վրա հեղինակը գեղարվեստորեն մարմնավորել է ժողովրդական կերպարներ, որոնք մինչև վերջ մարտնչում էին Ղարաբաղի անկախության համար: Շնորհանդեսից հետո մեր թղթակիցը հանդիպեց պատմավեպի հեղինակի հետ:
-Հարգելի Ժաննա, ինքներդ ինչպե°ս կբնութագրեք Ձեր գիրքը:
-Եթե Րաֆֆին «Խամսայի մելիքությունները» գիրքը համարել է իր բոլոր աշխատությունների պսակը, ապա ես նույնպես կուզենայի, որ «Ղարաբաղի ճակատագիրը» պատմավեպը դառնար իմ գրքերի մեջ լավագույնը: Ու հավատացած եմ, որ այդպես էլ կլինի: Այս գիրքն իմ նվիրական պարտքն է ժողովրդի հանդեպ:

Կարդալ...


Իմ նպատակն էր անցյալի իրողությունների գեղարվեստական վերակենդանացման ճանապարհով, մեր նախահայրերի հերոսական արարքների օրինակով ժամանակակիցների մեջ դաստիարակել հայրենասիրություն, այդպիսով նպաստել հայ ժողովրդի ազգային ոգու հզորացմանը: Հայ գրողն իրավունք չունի շրջանցելու պատմական անցյալը: Ես ցանկացել եմ հիշեցնելով ապացուցել, որ Ղարաբաղը Հայաստանի անբաժանելի մասն է եղել դարեր շարունակ: Ներկա սերունդներին պետք է բացատրել նաև, որ յուրաքանչյուր ազգ իր ազտությունը նվաճում է սեփական ուժերով, միաբանությամբ: Ցավոք, հայ ժողովուրդը հաղթանակներ քիչ է ունեցել: 18-րդ դարի դեպքերին միտումնավոր եմ անդրադարձել, որ ցույց տամ, թե պարտություններն ինչպիսի աղետներ են բերել մեր ազգին: Այդուհանդերձ, հպարտությամբ ու նվիրումով պետք է վերաբերվենք մեր հաղթանակներին:
-Իսկ ինչպե°ս եք մեկնաբանում գրքի վերնագիրը:
-Քանի որ պատմավեպի հիմքում 18-րդ դարի դեպքերն են, և վեպի մեջ էլ ցույց է տված, որ Ղարաբաղը Հայաստանի այն միակ երկրամասն է, որ կիսանկախ ձևով կառավարվել է մելիքությունների կողմից, թեև շրջապատված է եղել թշնամիներով, նա ստիպած է եղել անընդհատ մարտնչել: Այդպիսին էր մշտապես Ղարաբաղի ճակատագիրըը: Ահա որտեղից է ծագել գրքի վերնագիրը: Այս վեպի միջոցով միաժամանակ ցանկացել եմ ցույց տալ, որ թեև այժմ հարաբերական խաղաղության մեջ ենք, սակայն պատերազմը դեռ ավարտված չէ:
-Ի°նչ կմաղթեք Ձեր ընթերցողներին:
-Գրողի ամենամեծ գնահատականը ընթեղցողների կողմից սիրված լինելն է: Ես գիտեմ, որ իմ գրքերն ընթերցվում են, իսկ ընդհանարապես ընթեղցողներին մաղթում եմ, որպեսզի գեղարվեստական գրականությունից հեռու չփախչեն: Ի վերջո, գրականությունը հարստացնում է մարդու ներաշխարհը, դաստիարակում, զարգացնում է աշխարհայացքը: Որքան մարդը հեռու է գրականությունից, այնքան նրա հոգևոր աշխարհն աղքատ է:
-Իսկ ի°նչ կմաղթեք հայ ժողովրդին բուն Հայկյան թվագրության 4500-ամյակի առթիվ:
-Եթե Հայկյան ոգու շնորհիվ հազարամյակներ շարունակ մենք գոյություն ենք ունեցել, կարծում եմ այսօր այդ նույն հզոր ու հայրենաշունչ ոգին պահպանվում է, և մարդկությունը կպահպանվի այնքան, որքան որ կգոյատևի հայը:

Հասմիկ Բաբայան

Փակել