Իմ հոդվածները

Իմ հոդվածները


«Ես իմ առանցքի շուրջն եմ պտտվում»
Առավոտ,դեկտեմբեր 26, 2019

Մեր խառը ժամանակներում, երբ ոմանք փորձ են անում արժեզրկել բարոյական ու հոգեւոր նշանակությամբ մի շարք հասկացություններ, այդ թվում նսեմացնելով կամ փոշիացնելով հերոսի կերպարը, մենք՝ արվեստագետներս, պիտի ջանանք հնարավորինս տեր կանգնել այդ արժեքներին: Ինչ խոսք, որ ամենավեհ ու սրբազան գործը հայրենիքի պաշտպանությունն է, կյանքի գնով հարազատ ժողովրդի անվտանգության ապահովումը: Եվ որ արցախյան պատերազմների ընթացքում մենք իրականում հարյուրավոր հերոսներ ենք ունեցել, այդ մասին պետք է անպայման բարձրաձայնենք, քանզի բազմաթիվ վավերագրական նյութեր ու փաստեր կան: Ներկա սերունդը պետք է կարողանա ի վերջո տարբերել թացը չորից, կեղծը՝ շիտակից՝ ի պաշտպանություն ռազմի դաշտերում նահատակված այն քաջ հայորդիների, որոնց անունները ոսկե տառերով պիտի գրվեն հայ ժողովրդի պատմության հերոսական մատյաններում: Հենց 30 տարի ի վեր հերոս տղաների սխրանքների լուսաբանմանն են նվիրված հրաշալի կինոբեմադրիչ Սամվել Թադեւոսյանի ֆիլմաշարերը: Վերջին մի քանի օրերի ընթացքում նրա ֆիլմերը ցուցադրվեցին մայրաքաղաքի տարբեր վայրերում:

Կարդալ...


Հայաստանի կինեմատոգրաֆիստների միության եւ ՀՀ ՊՆ նախաձեռնությամբ կինոյի տան մեծ դահլիճում հանդիսատեսին ներկայացվեց ռեժիսորի «Խոնարհ հերոսներ» ֆիլմաշարից «Արթուր Ղարիբյան» ֆիլմը եւ 2016թ. ապրիլյան պատերազմին նվիրված «Հարատեւ կռիվ» ֆիլմը: «Գրիգոր Նարեկացի» մշակույթի կենտրոնում ցուցադրվեց «Արդարության մարտիկներ» ֆիլմաշարից «Հալիձորի Միշան» ֆիլմը: Նա ջոկատի խիզախ հրամանատարներից էր, որն իր չորս եղբայրների հետ մասնակցել էր Արցախյան պատերազմին: Միշան, որ զոհվել է, նաեւ Արաբո ջոկատից էր: Սամվել Թադեւոսյանը բավականին հետաքրքիր կադրերով ներկայացրել է մարտական փառապանծ ուղիով անցած այդ ջոկատի կռիվների տարեգրությունը: Նշենք, որ «Արդարության մարտիկներ» ֆիլմաշարից ութ ֆիլմ է արված եւ «Մոսկվա» կինոթատրոնի դահլիճում ցուցադրվեց եւս մեկ ֆիլմ՝ «Մարտակերտի Նորիկը»: Նորիկը Մարտակերտի պաշտպանական շրջանի հրամանատարն էր, որը զոհվեց 1993 թվականին: «Այսօր շատ են գրոհում մեր արժեքների վրա: Մենք չպիտի թույլ տանք, որ ստվեր գցեն այն ամենի վրա, ինչ թանկ է մեզ համար: Շարունակ կռիվ տալով՝ մեր տեսակը չպիտի կորցնենք: Ես էլ իմ առանցքի շուրջն եմ պտտվում եւ ուզում եմ պաշտպանել իմ դիմագիծը: Ինչ չես պաշտպանում, խլում, տանում են…»,-անկեղծացավ կինոբեմադրիչը: Լինելով Արման Մանարյանի սաներից, դեռ ավելի վաղ՝ նրա հետ միասին 1989թ. արցախյան շարժման մասին ֆիլմ էին նկարել «Պայթյուն» խորագրով: Կարդացեք նաև Մեզ համար ավարտվում է գործող իշխանությանն աջակցողի դերում հանդես գալու փուլը. «Սասնա ծռեր» Հունվարի 1-ից Արցախ ռոումինգի սակագները զգալի նվազելու են, էժանանալու է նաեւ sms ուղարկելն ու ինտերնետ հասանելիության սակագինը ՄՃԽ-ն Հայաստանին եւ Ադրբեջանին առաջարկում է մեկ տարի դադար վերցնել. Օլեսյա Վարդանյան Սամվել Թադեւոսյանը, անկասկած, մասնակցել է արցախյան պատերազմին, Լաչինի ազատագրմանը, կողք կողքի կռվել Վարդան Դուշմանի հետ: Վարդանի մասին նույնպես հետագայում ֆիլմ է արել, որն ընդգրկված է «Խոնարհ հերոսներ» 30 ֆիլմերից կազմված ֆիլմաշարում: Նա նաեւ Ստեփանակերտի հեռուստաընկերության հետ համատեղ «Իմ Արցախ» ֆիլմաշարն է պատրաստել, որից արդեն դեկտեմբեր ամսին չորս ֆիլմ է թողարկվել՝ նվիրված Արցախը Հայաստանին վերամիավորվելու հռչակագրի 30-ամյակին: Տաղանդավոր կինոբեմադրիչը էլի հետաքրքիր ծրագրեր ունի, որոնց մասին դեռ չուզեց հնչեցնել: Մինչդեռ մենք համոզված ենք, որ ինչ էլ անելու լինի, կարվի ի հիշատակ Արցախյան գոյամարտի եւ ապրիլյան քառօրյա պատերազմի մեր հերոսների, ովքեր զոհաբերեցին իրենց կյանքը հանուն հայրենիքի փրկության, հանուն արժանապատիվ ապրելու իրավունքի…

Ժաննա Հակոբյան

Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, գրող

Փակել


Հայացք հավերժական քաղաքի խաչմերուկից
Առավոտ,հոկտեմբեր 10, 2019

Մեր լրատվամիջոցները մասնավորապես իշխանափոխությունից հետո շատ են անդրադառնում նախկին իշխանությունների կողմից թույլ տված բազմաթիվ չարաշահումներին: Երեւի թե դեռ մեղմ եմ արտահայտվում, քանի որ այդ չարաշահումներն իրականում հանցագործություններ են սեփական երկրի, ժողովրդի հանդեպ: Ու թե հանկարծ հայտնվում ես եվրոպական որեւէ երկրում եւ մի պահ հեռվից փորձում ես հետեւել վերջին 30 տարում Հայաստանի անցուդարձին, ավելի ու ավելի ես համոզվում, որ իշխանավորները երկիրը թալանելու, ժողովրդին վախի մեջ պահելու եւ աղքատացնելու մոլուցք ունեին, եւ ընդհակառակը, ազգային մտածելակերպ ու դիմագիծ չունենալով՝ վաստակել են միլիարդներ երկրի բյուջեի, ընդերքի, դրսից ստացված օգնությունների հաշվին: Հավանաբար միայն Աստված է պահպանել հայ ժողովրդին, որ շարունակում ենք գոյատեւել մեր սեփական հայրենիքում: Ընդամենը մեկ շաբաթ գտնվելով Իտալիայում, որոշեցի մի փոքր զուգահեռներ անցկացնել իտալացիների եւ հայերի միջեւ:

Կարդալ...


Լինելով աշխարհի հնագույն ազգերից մեկը, եթե մենք քրիստոնեություն ենք ընդունել 301 թվականին, իտալացիներն այն ընդունել են 325-ին՝ Կոստանդին կայսրի օրոք: Նրանք էլ գիտեն, որ մենք դեռ մ.թ.ա. հզոր երկիր ենք ունեցել, ծովից ծով ձգվող Հայաստան, որ մեր թագավորները կռվել են հռոմեացիների դեմ: Ի դեպ, մ.թ.ա. 66թ. Արտաշատում կնքվել էր պայմանագիր Հռոմի եւ Հայաստանի միջեւ, որով Հայաստանը պահպանեց իր անկախությունը եւ տարածքային ամբողջականությունը եւ հռչակվեց հռոմեական ժողովրդի դաշնակիցն ու բարեկամը: Բայց նույն Հռոմում իրենց նշանավոր կայսրերի արձաններն են վեր խոյացած, եւ զբոսավարը զբոսաշրջիկներին հպարտությամբ պատմում է յուրաքանչյուրի կյանքի ու վարած արշավանքների մասին: Հարց է ծագում: Քանի՞ թագավորի արձան է կանգնեցված Երեւանում: Գոնե Տիգրան Մեծի արձանը կանգնեցվեր: Մեր երկիր ժամանած զբոսաշրջիկները հաճախ լինում են նաեւ Արցախում՝ Տիգրան Մեծի ժամանակ կառուցած Տիգրանակերտում, որի ավերակներն ու թանգարանային նմուշներն են պահպանվել: Եվ հայտնի է, որ աշխարհում Տիգրան Մեծին նվիրված ավելի շատ օպերա է գրվել, քան որեւէ այլ արքայի մասին: Ի վերջո, Տիգրան Մեծի (մ.թ.ա. 95-55) անվան հետ է կապված հայոց փառքը: Միչդեռ օտար միջավայրում մենք ուրախանում ենք, երբ որեւէ անկյունում հայկական շունչ է զգացվում: Այդպես եղավ Վատիկանում, որտեղ տեղադրված են Նարեկացու եւ Գրիգոր Լուսավորչի արձանները: Վենետիկում՝ Սան Մարկո հրապարակի սյան վրա կանգնած առյուծն էլ իրականում հայոց վերջին թագավորության՝ Կիլիկիայի առյուծն է: Ու վերջապես Սուրբ Ղազար կղզում՝ Մխիթարյան միաբանության ստեղծած մշակութային օջախում, ուր պահպանված բազմաթիվ ձեռագրերի մեջ նաեւ Նապոլեոնի ձեռամբ նամակը կար՝ 1797-ին, որով հաստատում է այն որպես կրթամշակութային ակադեմիա: Կղզում անգամ համտեսեցինք հայ միաբանների պատրաստած վարդի մուրաբան: Թե ինչպիսի մշակութային հարստություն ու ժառանգություն ունեն իտալացիները, ողջ աշխարհին է հայտնի, մանավանդ Հռոմը ընդունված է անվանել բաց թանգարան երկնքի տակ կամ՝ «հավերժական քաղաք»: Չմոռանանք հիշել, որ դարեր շարունակ գտնվելով պատերազմների թոհուբոհի մեջ, անշուշտ, ավերվել են նրանց ամրոցները, պարիսպները, մշակութային կոթողները, սակայն պատերազմների ավարտից հետո նրանք խնամքով պահպանել են ավերակների մի մասը: Այդ պատճառով ինչպես Հռոմում, այնպես էլ Ֆլորենցիայում, միեւնույն հարթության վրա զբոսաշրջիկները կարող են տեսնել թե՛ 4-րդ դարի, թե՛ 11-րդ դարի, թե՛ 18-րդ դարի, նաեւ այլ դարերից մնացած շինություններ: Ասել է թե, յուրաքանչյուր կայսր կամ երկրի ղեկավար իր սեփական ներդրումն է ունեցել՝ ավելացնելով նախորդի թողած ժառանգությունը: Այդ ամենը նրանց պատմությունն է: Իսկ մեզ մոտ մի ղեկավար թալանել, քանդել է երկիրը, հաջորդն իր մեթոդներով է շարունակել կողոպուտը եւ փոխանակ շենացնելու երկիրը՝ ձգտել ցմահ իշխանության: Եվ տասնյակ տարիների ընթացքում հին Երեւանը եւ հայկական մշակույթը ներկայացնող ինչքա˜ն շինություններ են ավերվել: Բազում օրինակներից մեջբերեմ երկուսը: Երեւանի 9 հասցեում գտնվող ճարտարապետական եւ պատմական մեծ նշանակություն ունեցող Արամ Մանուկյանի տունը քանդել են՝ ստորգետնյա ավտոկայանատեղի կառուցելու համար: Այնինչ այն ներառված էր Երեւան քաղաքի պատմության եւ մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցուցակում: Կամ՝ Երեւանում քանդել են հուշարձան շենքի պատը՝ առեւտրային օբյեկտի մուտք բացելու համար (Աբովյան 32): Միայն 2000 թվականից ի վեր, Երեւանում ոչնչացվել է 30 պատմամշակութային հուշարձան, որոնց մեծ մասը եղել են 19-րդ եւ 20-րդ դարի շենքեր: Բայց չէ՞ որ դրանք հայ ժողովրդի պատմության կնիքն են կրում իրենց մեջ: Այնինչ այդ ընթացքում 200-ից ավելի եկեղեցիներ են կառուցվել: Դրանց փոխարեն գուցե վերանորոգեին կամ վերականգնեին խարխլված, հին դարերի դրոշմը կրող եկեղեցիներ: Ո՞ւմ ենք ուզում զարմացնել նոր եկեղեցիներով եւ մոդեռն շինություններով: Կառուցման մոլուցք ունե՞նք: Կառուցենք Սարդարապատում, Արցախյան գոյամարտում կյանքի ու մահվան դեմ մաքառած ու նահատակված մեր հերոսների արձանները, որպեսզի ոչ միայն մեր սերունդը հպարտանա նրանցով, այլեւ օտարերկրյա զբոսաշրջիկները նույնպես իմանան մեր պատմությունը մեր հերոսների միջոցով: Իսկ եթե անդրադառնանք մեր ավանդույթներին, նույն դրսից եկած զբոսաշրջիկները հաճույքով մասնակցում են գարեջրի, գինու, տոլմայի, խորովածի եւ այլ փառատոների: Եվ այնպիսի տպավորություն է, որ մենք ունենալով հին եւ հարուստ մշակույթ, 21-րդ դարում ուտիլիտար մտածողությամբ ազգ ենք դարձել: Բայց, փառք Աստծո, Հայաստանը քաղաքակրթության օրրան է: Եկեք չմոռանանք այդ մասին: Եվ եթե Իտալիան տեղակայված է Միջերկրական ծովի սրտում, եւ ցամաքային սահմաններ ունի Ֆրանսիայի, Շվեյցարիայի, Ավստրիայի, Սլովակիայի հետ, ապա մեր աշխարհագրական դիրքը, ցավոք, այնպիսին է, որ մշտապես շրջապատված լինելով թշնամիներով, մենք իրավունք չունենք սուրը պատյան դնելու: Հետեւաբար, ՀՀ պաշտպանության բանակի կողմից պարբերաբար անցկացվող զորավարժություններից բացի, պետք է տարին մեկ անգամ ռազմահայրենասիրական ոգով ինչ-որ տոնակատարություն լինի, գուցե նաեւ մրցույթի ձեւով: Չէր խանգարի, որ օգտագործվեին ռազմական – պատմական տարազներ: Եթե տարբեր երկրներում, Իտալիայի Սիենա միջնադարյան քաղաքում ձիարշավ է անցկացվում, որը յուրօրինակ տոնակատարություն-մրցույթ է, Ֆրանսիայում՝ Բաստիլի գրավման օրն է նշվում որպես ազգային տոն, Բրազիլիայում՝ դիմակահանդես, որը նույնպես ազգային տոն է համարվում, ապա ինչո՞ւ Հայաստանն էլ գրավիչ չդարձնել ռազմահայրենասիրական բնույթի տոնակատարությամբ: Կարծում եմ՝ շատ քիչ է մեր հերոսների անուններով կոչել դպրոցներ ու վարժարաններ: Հայ զինվորի բազկի ուժը պետք է անպայման ընդգծվի ու փառաբանվի նման տոնակատարությունների ժամանակ: Եվ ի տարբերություն իտալացիների, որոնք ապրում են զբոսաշրջությունից գոյացած եկամուտների հաշվին, հայերը չափազանց աշխատասեր են, «հողից հաց քամող ժողովուրդ», երկրի օրհասական պահերին մշտապես միաբանված, պատրաստ անառիկ պահելու հայրենիքի սահմանները: Հիշենք Գարեգին Նժդեհի խոսքերը. «Հայաստան երկիրը հայրենիք դարձրին Մեսրոպի այբուբենը, Մամիկոնյանների ուխտը, Բագրատունիների շինարարական մեծագործությունը»: Ուստի երբեք էլ ուշ չէ ազգովի տեր կանգնենք մեր պատմամշակութային արժեքներին, որպեսզի մեր երկիրը տարեցտարի զբոսաշրջիկների համար դառնա ամենահրաշալի ու գայթակղիչ վայրերից մեկը:

Ժաննա Հակոբյան

Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, գրող

Ամբողջական հոդվածը կարող եք կարդալ հետևյալ հղումով՝ https://www.aravot.am/2019/10/10/1070941/?fbclid=IwAR1WQRmonGOKZhZpTavIJY9dcD_abct1XEHXwpn1oJUqb45K08am1Ec4NUM

Փակել


Աջակցելով իր հայրենակիցներին
«Հայաստանի հանրապետություն» 4 հունվարի, 2016թ.

Մարդու իրավուքների պաշտպանության հարցն այսօր աշխարհի բոլոր երկրներում ունի էական նշանակություն: Առավել ևս, որ բնական աղետների, պատերազմների պատճառով երևան է գալիս փախստականների խնդիրը: Իհարկե, դարեր շարունակ երկրագնդի տարբեր անկյուններում անվտանգության նկատառումով մարդիկ թողել են իրենց տները`տեղափոխվելով ուրիշ վայրեր` խուսափելու համար ռազմական կոնֆլիկտներից և քաղաքական հետապնդումներից ու բռնարարքներից: Միլիոնավոր փախստականներ հայտնվեցին ինչպես Առաջին, այնպես էլ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ: Երրորդ հազարամյակում էլ փախստականների խնդիրը որպես ահասարսուռ կանչ շարունակում է մնալ միջազգային հասարակության ուշադրության կենտրոնում:
Ցավոք, հայ ժողովրդի մի ստվար հատված ևս փախստականի ճակատագիր ունեցավ ոչ միայն 1915թ. Մեծ Եղեռնից հետո, այլև Արբեջանի կողմից մեզ պարտադրված պատերազմի ժամանակ: Այդ ծանր տարիներին իրար հաջորդեցին Սումգայիթի, Կիրովաբադի, Բաքվի հայ բնակչության ջարդերը, բռնի կերպով տեղահանվեց հայ ազգաբնակչությունը, որի հետևանքով ունեցանք 592.000 փախստականներ: Պետության աջակցությունից պակաս կարևոր չէին այդ ժամանակահատվածում Հայաստանում ստեղծված մի շարք հասարակական կազմակերպություններ, որոնք առաջին օգնությունը մատուցեցին իրենց օջախներից, գույքից և ունեցվածքից զրկված մեր հայրենակիցներին:

Կարդալ...


Այդպես է ստեղծել և գարդմանահայերի «Փրկված մասունքներ» բարեգործական կազմակերպությունը, որի ղեկավարն է Մանուշակ Խոջայանը: Այն սկզբնապես հիմնադրել է նրա հայրը` Պավել Խոջայանը` Շամքորի Բարում գյուղից, որը ևս հայաթափվեց 1988թ. գաղթի օրերին: Նա մի խումբ մարդկանց շնորհիվ աջակցելով իր հայրենակիցներին, զբաղվեց նրանց պաշտպանության կազմակերպմամբ, հետագայում Շամքորի շրջանի բնակիչների տարահանումով, որոնք վերաբնակեցվեցին Ճամբարակի/Կարմիր/ շրջանի յոթ գյուղերում:
«Փրկված մասունքներ» կազմակերպությունն ընդգրկվել է ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահին առընթեր «Փախստականների և բռնատեղահանված այլ անձանց» հարցերով զբաղվող խորհրդի կազմում, որի շրջանակներում աշխատանք է տարվել փախստականների սոցիալական, տնտեսական, իրավական բազմաթիվ խնդիրները բարձրացնելու և լուծելու ուղղությամբ: Այս տարիների ընթացքում Մանուշակ Խոջայանը անձնվիրաբար սատարում է հազարավոր խիստ կարիքավոր ընտանիքների ինչպես Երևանում, այնպես էլ Ճամբարակի, Վարդենիսի, Կոտայքի, Տավուշի սահմանամերձ շրջաններում փախստականներով բնակեցված գյուղերում` տրամադրելով նրանց հումանիտար օգնություն /հագուստ, սնունդ, գրենական պիտույքներ/: Կազմակերպությունը պարբերաբար անց է կացնում նաև կար ու ձևի, համակարգչային, անգլերենի ուսուցման անվճար դասընթացների կուրսեր ինչպես բազմազավակ ընտանիքների, այնպես էլ փախստականների, պատերազմի մասնակիցների համար, որպեսզի հետագայում հոգան իրենց նյութական և կենցաղային կարիքները:
Իր ազգանպաստ գործունեության համար Մանուշակ Խոջայանը պարգևատրվել է մի շարք մեդալներով, պատվոգրերով ու շնորհակալագրերով:

Ժաննա Հակոբյան

Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, գրող

Փակել


Հիշողության ընդվզում
«Հայաստանի հանրապետություն» 25 սեպտեմբերի, 2015թ.

Իրենց գաղափարական հնչեղությամբ ու մատուցման լեզվա-ոճական արվեստով արդիական նշանակություն ունեն ՀԳՄ անդամ, երգիծաբան-իրավաբան, «Ոզնու» կրկնակի դափնեկիր Գրիգոր Մելիք-Սարգսյանի կատակերգությունները, որոնք ընդգրկվել են օրերս լույս տեսած «Գյումրվա տրնգի» խորագիրը կրող գրքում: Որպես գրողի նրան չէր կարող չհուզել ինչպես մեր երկրի, այնպես էլ աշխարհում տիրող խելահեղ անցուդարձը. պատերազմներ, ավերվածություններ, սպանություններ, միլիոնավոր փախստականների հոսք, մարդկային զոհեր:
27 գրքերի հեղինակ Գրիգոր Մելիք-Սարգսյանն իր այս նոր գրքով առաջին անգամ անցում է կատարում դեպի դրամատուրգիա: Գրքում բավականին հետաքրքիր են ընդամենը մեկ գործողությամբ կառուցված «Փսփսոցներ գժանոցում» և «Գռմռոցներ գազանանոցում» կատակերգությունները, որտեղ այլաբանական պատկերների ու երկխոսությունների միջոցով նա քննադատում է մեր իրականության մեջ լայն տեղ գտած պարսավանքի արժանի երևույթները, ուր հաճախ ընդգծվում է երգիծաբանի եզոպոսյան լեզվին հատուկ սրությունը: Յուրացնելով հայ երգիծաբանության, մասնավորապես Հ.Պարոնյանի, Եր. Օտյանի, Լ.Կամսարի ավանդույթները` երգիծաբանը բոլորովին նոր գեղարվեստական հնարքներով է կառուցել իր կատարկերգությունները և խառնելով բոլոր ժամանակները` փորձել է ինքնատիպ լուծում գտնել:

Կարդալ...


Խորապես կապված լինելով իր արմատներին, հայ ժողովրդի դարավոր պատմությանը, նրա իրական ու առասպելական հերոսներին, իր կատակերգությունների համար Գ.Մելիք-Սարգսյանը ոչ թե ավանդաբար գրականության մեջ ընդունված, կյանքից վերցված կոնկրետ նախատիպեր է ընտրել, այլ ստեղծել է ընդհանրական կերպարներ:
Նման կառուցվածք ունեն «Նոյ նավապետի նավահանգիստը և ոսոխների հոգեհանգիստը» և «Ադամի ու Եվայի ժառանգորդները» գործերը: Երկուսի մեջ էլ որպես հայ ժողովրդի հավաքական կերպար հանդես է գալիս առասպելական հերոս Հայկ Նահապետը: Սակայն եթե առաջինի մեջ նա Նոյի հետ մտահոգված է մեր երկրի ներկա վիճակով, ժողովրդի սոցիալ-տնտեսական ծանր կացությամբ ու անկախ Հայաստանի հզորացմամբ, ապա երկրորդ կատակերգությունում Հայկ Նահապետը մարդկային հասարակության տարբեր դարաշրջաններում` պատմական հայտնի փաստերով շաղախված զրույցներ է ունենում աշխարհի մեծերի` թագավորների, բռնապետերի, զորավարների հետ: Նրանց հետ ունեցած հանդիպումներից ընթերցողը քայլ առ քայլ հասկանում է, թե այդ մարդկանցից ովքեր են առավել դաժան և ինչ-որ չափով բարեհաճ եղել հայ ժողովրդի ճակատագրի հանդեպ: Այս առումով այն նաև ճանաչողական, նշանակություն ունի: Սույն կատակերգության հանգուցալուծումն այն է, որ Հայկ Նահապետը այստեղ դատավորի իրավունքով աշխարհի տիրակալներին կոչ է անում վերջ դնել արյունահեղություններին, ցեղասպանություններին և բռնություններին:
Վերոհիշյալ գործերից իր ասելիքով ու բնույթով տարբերվում է «Գյումրվա տրնգին» կատակերգությունը, որը գրված է գյումրվա բարբառով, գյումրեցուն հատուկ հումորով ու կատակներով: Ի տարբերություն նախորդ գործերի, թեկուզ այստեղ նույնպես խառնված են ժամանակները, բայց հանդես են գալիս կոնկրետ կերպարներ, այդ թվում հայտնի կատակասերներ Պոլոզ Մուկուչը, Ծիտրո Ալեքը, Ջղեր Խաչիկը, Կուժիկը, Չոփուռ Սուրենը,Ղաֆա Սիմոնը, Գմփռ Օնիկը և ուրիշներ, ինչպես նաև Գյումրիի նշանավոր մարդիկ` գուսան Շերամը, Հովհ.Շիրազը, Ավ.Իսահակյանը, Ֆրունզիկ Մկրտչյանը, Մինաս Ավետիսյանը: Անշուշտ, այս գործում զգալի տեղ են գրավում աշխույժ երգերը, քառյակներն ու բանաստեղծությունները, որոնք առանձնակի շուք են հաղորդում Գյումրվա հրաշալի միջավայրին: Հյութեղ շարադրանքով գրված սույն կատակերգության մեջ ընդգծվում է երգիծաբանի անսահման սիրով լի վերաբերմունքն իր հարազատ ծննդավայրի, նրա բնաշխարհի ու մարդկանց հանդեպ: Միևնույն ժամանակ ընթերցողը հասկանում է, որ գրողի հոգին նաև մի պահ ընդվզում է ժամանակի դեմ, քանի որ հիշելով սիրելի մարդկանց, խոր ափսոսանք է զգում, որ նրանք այլևս չկան, չկա Գյումրվա նախկին փառքը: Կատակերգությունն ավարտվում է հեղինակի սրտառուչ տողերով.

«Ցավդ տանեմ, դու վիրավոր, իմ Գյումրի,
Հայրաքաղաք կատակի և հումորի,
Թող էլ երբեք պայծառ լույսդ չխամրի,
Հոգիդ լույսով ու հավատով պարուրվի»:

Կատակերգությունների այս շարքը մի նոր առաջընթաց է Գ.Մելիք-Սարգսյանի ստեղծագործական ճանապարհին: Հուսանք, որ նա ստեղծագործական նորանոր որոնումներով կշարունակի հետագայում նույնպես գոհացնել իր ընթերցողական լսարանին:

Ժաննա Հակոբյան

Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, գրող

Փակել


Երբեք հուսախաբ չէր անում
«Հայաստանի հանրապետություն», 8 սեպտեմբերի, 2012թ.

Արցախյան գոյամարտին մասնակցած հայտնի ու անհայտ հերոսների մասին շատ գործեր են տպագրվել, այնուամենայնիվ, տեսադաշտից դուրս են մնացել դեռևս իրենց կենդանության ժամանակ հերոսացած հայորդիներ: Այդպիսի ռազմիկներից էր ԼՂՀ «Մարտական խաչ» առաջին աստիճանի շքանշանակիր Վլադիմիր Բալայանը:
Իմ ձեռքի տակ է վերջերս լույս տեսած բանաստեղծուհի, լրագրող, հրապարակախոս Սիրվարդ Մարգարյանի «Ոգու լեգենդը» խորագրով գիրքը, որը հրաշալի փաստագրություն է հերոսի սխրագործությունների, մարդկային կերպարի, խոհերի ու ծրագրերի մասին: Հեղինակն այստեղ հանգամանորեն, բազմաթիվ փաստերի միջոցով ներկայացրել է ոչ միայն Վլադիմիրի մարտական ողջ ուղին, այլև ի մի է բերել նրա մարտական ընկերների, նրան ճանաչողների հուշերը:
Վլադիմիրը ծնվել է Մարտակերտի շրջանի Աղաբեկալինջ գյուղում՝ 1958 թվականի փետրվարի 14-ին: 1988-1990-ին մասնակցել է Մարտակերտի շրջանի ինքնապաշտպանական մարտերին: 1990-ին Լ.Ազգալդյանի հետ ստեղծել է կամավորական զորախումբ: Մասնակցել է Մարտակերտի, Շահումյանի, Ասկերանի, Հադրութի և Լաչինի մարտական գործողություններին: Հերոսական գծերը ժառանգել է իր գերդաստանի մեծերից: Հայրն էլ հայրենասեր էր, վաստակավոր լրագրող, խմբագիր:

Կարդալ...


Երկու պապերն էլ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ էին, իսկ մորական կողմի պապը՝ Նիկոլայ Ավագիմյանը, ժամանակին եղել է Անդրանիկի թիկնապահը: Վլադիմիրը ոչնչով ետ չմնաց իր նախնիներից: Ավելին. արյան կանչով զինվորագրվելով հայրենիքի ազատագրման սուրբ գործին՝ արժանացավ ժողովրդի «մեր նորօրյա Անդրանիկ» կոչմանը: «Նրան կարելի էր վստահել ամենաբարդ մարտական խնդիրն անգամ, և երբեք հուսախաբ չէր անում: Վլադիմիրը բնածին զինվորական էր՝ առանց կրթության», — իր հուշերում նշում է Արկադի Տեր-Թադեւոսյանը /Կոմանդոսը/:
Ժողովուրդը հավատում ու վստահում էր նրան: Երբ թշնամիները մտել էին Մարաղա, Վլադիմիրն իր ջոկատով՝ առանց կորուստների, ազատագրեց գյուղը: Նրա ջոկատը «շտապ օգնության» ջոկատ էր:
Վլադիմիրը միշտ զինվորից առաջ էր գնում: Եթե իր ժամանակին Գևորգ Մարզպետունին թշնամուն հաղթում էր իր 20 հոգուց բաղկացած քաջերով, նույնն անում էր Վլադիմիրը՝ իր 30 հոգանոց ջոկատով: Եվ դա բոլորովին առասպել չէ: Նա իր ընկերների հետ ապացուցեց, որ իրենք Արցախի հզոր մելիքների ժառանգներն են, և որ թշնամին հավիտյան պիտի մաքրվի հայրենիքի եզերքների սահմաններից: «Վլադիմիրի նման քաջորդի ազգը, դարը մեկ անգամ է ծնում»,- նրա մասին ասել է ռազմի ընկերն ու «Ազատագրական բանակի» գլխավոր հրամանատարը՝ Լեոնիդ Ազգալդյանը, ով նույնպես հերոսի մահով ընկավ Վլադիմիրի մահից 15 օր անց: Իսկ Մարտակերտի լեգենդ դարձած Վլադիմիրը զոհվեց 1992-ի հունիսի 9-ին Չայլուի պաշտպանական դիրքերում՝ արկի պայթունից: Նա ուներ ընտանիք, երեք երեխա: Այսօր էլ Վլադիմիրի անունով զիվորական վաշտ կա, որը շարունակում է զոհված հրամանատարի ավանդույթները հայրենապահպանության գործում: Նրա անվամբ է կոչվել Մարտակերտի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը: Վլադիմիրի ամենամեծ պատվիրանը տղաներին հայրենիքի ամբողջականության պահպանումն է: Սիրում էր կրկնել Գ.Նժդեհի խոսքերը. «Հայաստանի սահմանները գծում է հայ զինվորը»: Ցավոք, իր ջոկատով տասնյակ գյուղեր ազատագրած քաջ հայրենասերի գերեզմանը գտնվում է գերության մեջ: Դա նրա հարազատ Աղաբեկալինջ գյուղն է, որն ուրիշ գյուղերի հետ մնացել է հակառակորդի հսկողության տակ: Հուսով ենք, որ պայծառ մի օր էլ դրանք կազատագրվեն թշնամիներից և անպայման հեռվից կլսվի Վլադիմիրի ոգեշունչ ձայնը. «Ապրե՛ք, տղաներ…»:

Ժաննա Հակոբյան

Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, գրող

Փակել


Կինոռեժիսորի թողած ժառանգությունը
Պետություն և գործարարություն, 5 դեկտեմբերի, 2006թ.

Մեզ երբեմն բախտ է վիճակվում մոտիկից հայտնվել այնպիսի արվեստագետների կողքին, որոնք ոչ միայն ստեղծում են բարձրարժեք ստեղծագործություններ, այլև մեզանից յուրաքանչյուրին շռայլելով բաժանում իրենց տաղանդը, գունագեղ ու հարուստ երազները, հոգու անսահման լույսն ու ջերմությունը՝ մաշկի տակ պահելով միայն վիրավորանքն ու ցավը, որոնք տանում են իրենց հետ: Նման պայծառ անհատականություն էր ճանաչված կինոռեժիսոր Դավիթ Դավթյանը, որը հիսուներեք տարեկանում վաղաժամ հեռացավ կյանքից:
Կինոյում ի սկզբանե Դավթյանի համար իսկական կնքահայր պետք է ճանաչել անվանի կինոռեժիսոր և մանկավարժ Հենրի Մալյանին, որի մոտ սովորել, իր մասնագիտական կրթությունն է ստացել: Նա բազմաշնորհ անձնավորություն էր և ուներ ռեժիսորին հատուկ հատկանիշներ՝ դերաասանական ձիրք, օպերատորի և նկարչի սուր աչք, երաժշտության խոր զգացողություն ու բարձր ճաշակ: Ողջ կյանքի ընթացքում սիրում էր անվերջ կարդալ: Փայլուն տիրապետելով հայկական, ռուսական և համաշխարհային կինոյի լավագույն ավանդույթներին՝ ուներ ինքնատիպ բացառիկ մտածելակերպ, ուրույն ոճ, մարդկային բարդ փոխհարաբերությունների, մարդուն հուզող խնդիրների մեջ ներթափանցելու զարմանալի խոր, միմիայն հոգեբանին բնորոշ կարողություն: Ժամերով մեծ համբերությամբ ունկնդրել գիտեր: Գերազանց ընկեր էր, բարեկամ, որին առանց տարակուսելու մինչև վերջ վստահում էիր: Ցնցվել կարելի էր նրա ներողամտությունից ու նվիրվածությունից: Այս ամենով հանդերձ Դավիթ Դավթյանը բավականաչափ սկզբունքային էր, անզիջում, եթե խոսքը վերաբերում էր իր գաղափարներին, կինոյի մեջ իր ասելիքին, մտահղացումներին, սցենարի դրամատուրգիային:

Կարդալ...


Սիրելով կինոն, նա իր գործին լծվում էր ամբողջովին՝ այդ ընթացքում մոռանալով բոլորին, ամեն բան: Բարեկիրթ մտավորականն ուներ հայրենասերի մեծ սիրտ ու հոգի: 1975թ. ավարտելով Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի կինոյի ու թատրոնի ռեժիսորական բաժինը՝ սկզբում աշխատել է «Հայֆիլմ», այնուհետև «Լենֆիլմ» կինոստուդիաներում՝ նկարահանելով մի շարք վավերագրական ֆիլմեր: Հենց Սանկտ-Պետերբուրգում ապրելու տարիներին էլ, ստեղծագործական գործունեությանը զուգահեռ, Դավթյան-կինոգործիչը զբաղվել է հայապահպան գործով՝ օգնելով հայ համայնքին ինչպես հայերենի ուսուցմամբ կիրակնօրյա դպրոցներ բացելու, վերակառուցելու հայ առաքելական եկեղեցին, այնպես էլ համապատասխան աջակցություն ցույց տալով երկրաշարժից ու արցախյան պատերազմի հետևանքով այնտեղ ապաստանած անօթևան մնացած բազմաթիվ հայ փախստական ընտանիքների: Բնականաբար, ազգի հայրենանվեր գործիչների մասին թեման չէր կարող չդառնալ Դավթյան-ռեժիսորի ստեղծագործության յուրօրինակ լեյտմոտիվը: Այդ մասին են վկայում «Հովսեփ Օրբելի», «Ռադիոյի երախտավորը», «Նիկոլ Աղբալյան», «Սերգեյ Փարաջանով» վավերագրական ֆիլմերը: 1988թ. երկրաշարժին նվիրված նրա «Կռունկ» փաստավավերագրական ֆիլմն արժանացավ միջազգային մրցանակի: Հետերկրաշարժյան Գյումրիի մարդկանց նվիրված նրա «Որմնանկարներ» խորագրով ֆիլմը մասնակցել է միջազգային 17 փառատոների: Միջազգային հատուկ մրցանակի է արժանացել Լեհաստանում և Գերմանիայում Դավթյանի «Բոգդան Գեմբարսկի» կինոնկարը: Վերջին ֆիլմը 2005թ. որդու հետ նկարահանած «Օհան Դուրյան» կինոնկարն էր, որը «Ես եմ» կինոփառատոնին արժանացավ Գրողների միության հատուկ մրցանակի: Դավիթ Դավթյանը տարբեր ժամանակահատվածներում հետաքրքիր հաղորդաշարերի հեղինակ էր «Հ1», «Ար», «Կենտրոն» և «Միր» հեռուստաընկերություններում: Նա Հայաստանի և Ռուսաստանի կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ էր: Ողջ ստեղծագործական կյանքում Դավթյանին բախտ վիճակվեց նկարահանել ընդամենը ինը վավերագրական ֆիլմ: Ֆինանսական դժվարությունների պատճառով կիսատ մնացին բազում մտահղացումներ: Ստեղծագործական անհագ ծարավին հագուրդ տալու համար վերջին շրջանում անգամ գրում էր պատմվածքներ ու հետաքրքրիր էսսեներ: Իսկ երբ Հայաստանում նշվում էր քրիստոնեության ընդունման 1700-ամյակը, նրան իր արտաքին կերպարանքին ու ներքին դրամատիզմին համահունչ առաջարկեցին մի փոքր տեսաֆիլմում նկարահանվել Քրիստոսի դերում, ու կինոռեժիսոր Դավիթ Դավթյանը համաձայնվեց: Գուցե այդ դիպվածը նաև ճակատագրական եղավ, քանզի վերջին երկու տարվա ընթացքում լինելով անբուժելի հիվանդ՝ նա նույնպես իրականում տանջահար, հպարտ ու անբարբառ հրաժեշտ տվեց կյանքին՝ մարդկանց թողնելով իր անսահման բարությունը, սերն ու հավատը:

Ժաննա Հակոբյան

Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, գրող

Փակել


…Քննադատի կոչումը Ճշմարտության նվիրվածությունն է
«Պետություն և գործարարություն», ապրիլ, 2006թ.

Լրացավ անվանի գրականագետ-գրաքննադատ Վազգեն Մնացականյանի ծննդյան 80-ամյակը: Նա գրական-հասարակական կյանքի ակտիվ մտավորականներից էր: Ծնվել է Գետաշենում: Կիրովաբադի մանկավարժական տեխնիկումն ավարտելուց հետո հայոց լեզու և գրականություն է դասավանդել հայրենի գյուղում: Բարձրագույն կրթություն ստացել է Լենինգրադի օտար լեզուների ինստիտուտում և 1939թ. ընդունվել տեղի ասպիրանտուրան: Սակայն երկու տարվ ասպիրանտ էր, երբ սկսվեց Հայրենական մեծ պատերազմը և նա մեկնեց ռազմաճակատ: Մասնակցել է Լենինգրադի հերոսական պաշտպանությանը, պարգևատրվել մի շարք շքանշաններով ու մեդալներով: Տարիներ անց նա գեղարվեստական գործեր գրեց այդ ողբերգական ու հերոսական օրերի մասին: 1975թ. Երևանի Գ.Սունդուկյանի անվան դրամատիկական թատրոնում բեմադրվեց նրա «Նյուրնբերգյան վերջաբան» դրաման /ռեժ.Հր.Ղափլանյան/: Մեծ հաղթանակի 40-ամյակին առթիվ Կամոյի Լ.Քալանթարի անվան պետական թատրոնում ներկայացվեց նրա «Անմահության բարձունք» պիեսը: Իսկ հետո հրապարակի վրա երևաց «Խոստովանանք կամ հարյուր նամակ Ստելլային» հուշագրական երկը, որը պատերազմի թեմայով գրված լավագույն գրքերից է: Այս բոլոր գործերն էլ նվիրված են Լենինգրադի պաշտպանության լուսաբանմանը:

Կարդալ...

Պատերազմից հետո Վ.Մնացականյանը եռանդով մասնակցեց հանրապետության գրական-հասարակական կյանքին, հրատարակեց մի շարք արժեքավոր գրականագիտական-քննադատական աշխատանքներ: Նա պատասխանատու պաշտոններ է վարել ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությունում և արտասահմանյան երկրների հետ բարեկամության և մշակութային կապի հայկական ընկերությունում: 1948-1953թթ. եղել է «Գրական թերթի», 1958-1961-ին՝ «Սովետական գրականություն» ամսագրի գլխավոր խմբագիրը, 1962-ին «Գեղամ Սարյան» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան: 1961-1985թթ. ՀՀ ԳԱ Մ.Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում նա աշխատել է նախ՝ որպես ավագ գիտաշխատող, ապա տնօրենի տեղակալ՝ գիտական գծով:
Վ.Մնացականյանը կարող էր լինել գրող, բայց նա նախընտրեց քննադատությունը: Սակայն հայտնի է, որ յուրաքանչյուր գրող և քննադատ ունի իր նախընտրած ժանրը: Լինելով հայ պոեզիայի փայլուն գիտակ, բնականաբար, նրա նախընտրած ժանրը պոեզիան էր: Վ.Մնացականյանն էլ իր ժամանակին բանաստեղծությւոններ էր գրում: Մեր բանաստեղծական հսկաներից նա անդրադարձել է Ե.Չարենցին, Հովհ.Շիրազին, Հ.Սահյանին, Պ.Սևակին, Ս.Կապուտիկյանին: Արձակի ժանրից նրա ուշադրությունից դուրս չեն մնացել Հ.Մաթևոսյանը, Ս.Խանզադյանը, Զ.Խալափյանը, Հ.Խաչատրյանը: Մի առիթով հարցազրույցներից մեկի ժամանակ նա ասել է. «Քննադատի կոչումն այն է, որ ճշմարտությունը նախասիրությամբ չորոնի, այլ նվիրվածությամբ, որին արժանի է գրականությունը»: Եվ դժվար է անցյալ դարի վերջին տասնամյակների հայ քննադատությունը պատկերացնել առանց Վ.Մնացականյանի հոդվածների, զեկուցումների և ելույթների: Գրականության պատմության և տեսության հիանալի իմացությունը, գեղագիտական նուրբ զգացողությունը, մտքի սթափությունն ու հրապարակախոսական կրքոտ պաթոսը նրա քննադատական լավագույն գործերի բնորոշ հատկանիշներից էին: Համոզված ենք, որ նրա թողած մոտ մեկ տասնյակ գրական-քննադատական ժողովածուները ոչ միայն ուսումնասիրության առատ նյութ կծառայեն ապագա գրականագետների համար, այլև ուղեցույց կհանդիսանան բոլոր նրանց համար, ովքեր այս հազարամյակում բարեխղճորեն ուզում են իրենց մասնակցությունն ունենալ արդի գրականության լուսաբանմանը:

Ժաննա Հակոբյան

Բանաստեղծ, արձակագիր

Փակել


Ազգի տոհմական մարտիկները
«Պետություն և գործարարություն», մարտ, 2006թ.

Արտուշ Սմբատի Մադաթյանը սերում է գեներալ Մադաթովի տոհմից/անվանի գեներալի եղբոր շառավիղն է/. ծննդավայրը՝ գյուղ Ավետարանոց: ՆԳ մարմիններում աշխատել է 1970-ից: Ավարտել է միլիցիայի հեռակա դպրոցը: Մինչև 1980 թվականը եղել է ՆԳ Շոշի ենթաշրջանի թաղային լիազորը, այնուհետև՝ մարզային վարչության ավագ քննիչը: Ավարտել է Երևանի պետհամալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը: Փոխգնդապետ է: Այժմ ԼՂՀ առաջին ատյանի դատարանի դատավոր է:
-Լինելով հայտնի տոհմի շառավիղը, Ձեզ համար արդյո°ք հեշտ կամ դժվար է ապրելը:
-Անկասկած, ես հպարտանում եմ իմ նախնիներով: Ըստ իս, անկախ այն բանից, թե ինչքանով են հայտնի քո նախնիները, յուրաքանչյուր մարդ գիտակցական տարիքում պետք է անպայման խորանա իր արմատների մեջ: Եթե նախնիների գործած սխալը չգիտես, դժվար կլինի ապրելը, քանզի բոլորիս օգնում են պատմության, մեր նախնիների թողած դասերը: Նրանց մասին առավել հարուստ տեղեկություններ ունենալն օգնում է մեզ ավելի ճիշտ ապրելու: Սակայն նշանավոր նախնիներ ունենալը պարտավորեցնող է, որովհետև պետք է արժանապատվորեն ապրես, արարես՝ միշտ լինելով հայրենիքիդ հավատարիմ զինվորը:
-Ինչպիսի°ն է Ձեր կապը գերդաստանի մյուս շառավիղների հետ:

Կարդալ...


-Անկեղծ ասած, շատ եմ ուրախանում, երբ աշխարհի որևէ անկյունում հնչում է Մադաթյան ազգանունը: Իմ բարեկամներից մեկը՝ գեներալ-մայոր Սերգեյ Մադաթյանը Մոսկվայում Համահայկական կազակական շարժման միության ատաման է: Միությունը ստեղծվել է 2004թ. հունիսի 22-ին: Այն իրականացնում է իր գործունեությունը ՌԴ, Ղրղստանի և այլ պետությունների տարածքներում, որտեղ կան միության կառուցվածքային ստորաբաժանումները կամ անդամները: Միությունը պատրաստվում է իր մասնաճյուղն ունենալ նաև Արցախում: Հիմնական նպատակն է հայ կազակների մշակութային, հոգևոր և բարոյական դաստիարակության, սովորույթների պահպանմանն ու զարգացմանը աջակցություն ցույց տալը, հայ երիտասարդության ներգրավումը մեծ զորավարների հերոսական սխրագործությունների ուսումնասիրման համար, ամեն տեսակի/կրոնական, ռասայական/ բռնությունների դեմ պայքարը, սատարումը զինված ուժերին,կազակ-վետերաններին, կազակ-հաշմանդամներին, պատերազմի և աշխատանքի կազակ վետերաններին, կազակ թոշակառուներին: Միությունը պիտի աջակցի նաև հայ կազակների կյանքի սոցիալ-տնտեսական պայմանների բարելավմանն ու զարգացմանը: Կազակությանը աջակցություն ցույց տալու հայկական հասարակական միավորումների միջազգային միությունը կրում է հայտնի զորավար, գեներալ-լեյտենանտ Վ.Գ.Մադաթովի անունը:
-Պատմեք անկախացումից հետո Ձեր աշխատանքային գործունեության մասին:
-ԼՂՀ ՆԳ նախարարությունում թիկունքի պետ էի մինչև 1993 թվականը: Այնուհետև տեղափոխվել եմ Շուշի, ուր աշխատում էի որպես միլպետ: 1995 թվականի նոյեմբերից անցել եմ թոշակի և տեղափոխվել զինվորական դատախազություն: 1999 թվականից Շուշիի շրջանի դատավոր էի:
-Ի°նչ եք մտածում արցախյան ազատագրված տարածքները ետ վերադարձնելու մասին:
-Իմ կարծիքով տարածքների հանձնումն իր մեջ վտանգավոր տարր է պարունակում: Պատմությունից էլ հայտնի է, որ մեզ՝ հայերիս, միշտ խաբել ու շրջանցել են: Արյամբ նվաճած տարածքները պետք է ամեն գնով պահպանել: Ծայրահեղ դեպքում մի մասը եթե ետ վերադարձվի, ապա՝ անպայման ԼՂՀ-ն որպես առանձին պետություն ճանաչելու պայմանով:
-Իսկ եթե Աստված մի արասցե, նորից պատերազմ վերսկսվի°:
-Արցախցիները նորից պատրաստ են կռվելու: Անկախ ժողովրդի սոցիալ-տնտեսական ծանր վիճակից, մարդիկ նորից կպաշտպանեն հայրենիքը: Այսինքն՝ ով նախկինում կռվել է, էլի զենքը ձեռքին կհայտնվի մարտադաշտում, իսկ ով փախել էր, էլի կլքի իր բնօրրանը: Սակայն չպիտի մոռանալ, որ Արցախի խնդիրը ողջ ժողովրդի համընդհանուր ցավն է: Տեղին է հիշատակել արցախյան պատերազմի քաջ զորավարներից՝ Ավոյի/Մոնթե Մելքոնյան/ խոսքերը. «Եթե Ղարաբաղի հարցը տանուլ տանք, կփակենք հայոց պատմության վերջին էջը»: Ուրեմն՝ ազգովի չպիտի թույլ տանք, որ կործանեն մեզ:

Ժաննա Հակոբյան

Բանասիրական գիտությունների թեկնածու

Փակել


Ազատամարտիկ գործարարը
«Պետություն և գործարարություն», նոյեմբեր, 2005թ.

Արցախյան հերոսամարտն արարեց հերոսների մի համաստեղծություն, որոնք քաջությամբ, նաև շատերի արյամբ կերտվեց մեր ժողովրդի անկախության և պապենական հողերի ազատագրման նոր, շրջադարձային պատմական ժամանակաշրջանը: Արցախյան հերոսների մեջ առանձնանաում են այն անհատականությունները, որոնք պատերազմից հետո ակտիվորեն լծվեցին անկախ պետության կայացմանը, ավերված բնակավայրերի ու տնտեսության վերականգնման, երկրի բարգավաճման առաքելությանը՝ օգտագործելով մասնագիտական կարողություններն ու ի հայտ եկած գործարար հատկանիշները: Նման գործունյա հատկանիշներ դրսևորած վառ անհատականություններից է ստեփանակերտցի ԲՈՐԻՍ ԲԱՐՍԵՂՅԱՆԸ, որի հետ կայացած ճապազրույցն էլ ստորև ներկայացնում ենք ընթերցողի ուշադրությանը:
-Պարոն Բարսեղյան, մասնագիտությամբ շինարար ինժեներ եք և շարժման ու պատերազմի տարիներին կարող էիք ուրիշների նման հարմար աշխատանք գտնել Հայաստանում կամ Ռուսաստանում…

Կարդալ...


-Ինձ համար ամենահարմար բնակավայրը իմ հայրենիքն է: Այստեղ ծնվել եմ և պետք է ապրեմ, այստեղ էլ պետք է կնքեմ իմ մահկանացուն: Եթե անհրաժշտ է, մարդը պետք է պատրաստ լինի հանուն հայրենիքի ցանկացած պահի հրաժեշտ տալ իր կյանքին: Ասեմ, որ նախապես զբաղվել եմ Ադրբեջանի տարբեր վայրերից բռնագաղթված հայ փախստականների տեղավորման խնդիրներով: Մեզ հաջողվեց մոտ երեք շաբաթվա ընթացքում փախստականներին տրամադրել հարյուրավոր տնակներ: Այնուհետև, կամավոր մեկնել եմ ռազմաճակատ, ծառայել եմ հրետանային գնդում:
-Հակիրճությունը չափազանց համեստության արդյունք է: Ինչո°վ եք զբաղվել պատերազմից հետո:
-Պատերազմի ավարտից հետո շարունակել եմ ծառայել բանակում: 1995 թվականին ինձ զորացրեցին բանակից և նշանակեցին շինվարչության պետ: Մեր շինվարչությունը Արցախի տարբեր շրջաններում իրականացրել է վերականգնողական աշխատանքներ: Կառուցել ենք նոր դպրոցներ Դաշուշենում, Աջափնյակում, բնակելի շենքեր՝ զոհված ազատամարտիկների ընտանիքների համար: 2000թ. որոշեցի զբաղվել գործարարությամբ: Ստեփանակերտում հիմնադրեցի բնակչության համար կարևոր նշանակություն ունեցող կենցաղսպասարկման օբյեկտներ: Ներկայումս Արցախի արդյունաբերողների և գործարարների միության անդամ եմ:
-Մեր դժվարին ժամանակներում առկա են անապահով ընտանիքների տարբեր խավեր: Աջակցության կարիք են զգում նաև կրթական հաստատությունները, երիտասարդական կազմակերպությունները, մի խոսքով, շատերը, որոնք պետության առկայության պայմաններում գտնվում էին պետության հովանու ներքո: Առայժմ պետական կառույցների հնարավորությունները շատ սուղ և հազիվ բավականացնում են գլխավոր գործառույթների իրականացմանը: Այս պայմաններում առավել կարևորվում է գործարարների բարեգործական գործունեությունը: Ինչպե°ս եք հոգ տանում նրանց մասին:
-Անձամբ հովանավորում եմ Ստեփանակերտի իմ հարազատ թիվ 3 միջնակարգ դպրոցին: Մենք համագործակցում ենք «Հայկի սերունդ» երիտասարդական կազմակերպության հետ, որը աջակցում է ազգային նպատակների համար ծրագրեր իրականացնողներին: Հովանավորել ենք Ստեփանակերտի ՈՒՀԱ-ի չորս մասնակիցների, որոնք Երևանի ևս չորս անդամների հետ մեկնեցին Սանկտ-Պետերբուրգ և այնտեղ կայացած ՈՒՀԱ-ի մրցույթում մրցանակային տեղ գրավեցին: Որոշակի աջակցություն ենք ցուցաբերում մարզական միջոցառումներին և առաջատար մարզիկներին դրամական պարգևներով պարգևատրմանը: Համագործակցում ենք նաև ԼՂՀ Բիլիարդի ֆեդերացիայի հետ: Իհարկե, մեր բարեգործական գործունեության կենտրոնում զոհված և հաշմանդամ դարձած ազատամարտիկների բազմանդամ ընտանիքների համար կազմակերպել ենք նյութական աջակցության ցուցաբերման հատուկ միջացառում: Ակտիվ համագործակցություն ենք հաստատել Անհայտ կորած ազատամարտիկների հարազատների, Զոհված ազատամարտիկների և Արցախի վետերանների միությունների հետ: Անշուշտ, մասնակցել եմ նաև Հյուսիս- հարավ ավտոմայրուղու կառուցման նպատակով կազմակերպած դրամահավաքի մարաթոնին: Փորձում եմ իմ համեստ ավանդը ներդնել Արցախի առջև ծառացած սոցիալ-տնտեսական խնդիրների հաղթահարման առաքելությանը: Գխավոր նպատակս է, որ մեր ժողովուրդը հնարավորինս կարճ ժամանակահատվածում ձեռք բերի բարգավաճ հայրենիք և նորմալ սոցիալ-կենցաղային պայմաններում ապրելու հնարավորություն:

Ժաննա Հակոբյան

Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, գրող

Փակել


Ասուպի նման
Հայաստանի հանրապետություն, 8 մայիսի, 2002թ.

Կան աստղեր, որոնք իրենց զարմանահրաշ փայլով մի պահ առկայծում են երկնքում ու անհետանում երկնակամարից: Գրական աշխարհում այդպիսի պայծառ դեմք էր տաղանդավոր բանաստեղծ Թաթուլ Հուրյանը: Ընդամենը տասը տարի տևեց նրա ստեղծագործական կյանքը: Եթե կենդանի մնար, այսօր հավանաբար, հսկայական ժառանգություն պիտի թողած լիներ: Բայց, ավա՜ղ, նա դեռ երեսունը չբոլորած՝ զոհվեց Հայրենական մեծ պատերազմի մարտադաշտում: Սակայն սերունդներին թողած նրա երգերը մնացին իբրև մնայուն արժեքներ:
Թաթուլ Սամսոնի Հուրյանը/Խաչատրյան/ ծնվել է /1912-1942/ Արևմտյան Հայաստանի Սուրմալու գավառի Թերջրլու գյուղում, չքավոր գյուղացու ընտանիքում: Երբ սկսվեց ջարդերի դժոխային շրջանը, Հուրյանենց ընտանիքը բռնեց գաղթի ճանապարհը և անցավ Անդրկովկաս: Սկզբում նրանք բնակություն հաստատեցին Երևանից ոչ հեռու գտնվող Փարաքար գյուղում, այնուհետև տեղափոխվեցին Հոկտեմբերյանի շրջանի Արազափ գյուղը: Թաթուլը նախ հաճախել է գյուղի դպրոցը, ապա տեղափոխվել Բաքու, սովորել Հովհ.Թումանյանի անվան դպրոցում: Հենց այստեղ էլ կազմավորվել է նրա անհատականությունը: Գրել սկսել է վաղ դպրոցական հասակից: Նրա բանաստեղծությունները տպագրվում էին Թիֆլիսի հայկական «Կարմիր ծիլեր» մանկապատանեկան հանդեսում՝ «Թաթուլ Զոլո» գրական կեղծանունով:

Կարդալ...


Անցյալ դարի 20-ական թվականների երկրորդ կեսից աշխուժանում է գրական կյանքը: 1926թ. հայ գրողները հետևելով «Վերնատան» թողած ավանդույթներին, ստեղծում են «Հայարտուն»-ը, որի ակտիվ անդամներից էր Թաթուլ Հուրյանը: 1927թ. նրա համար վճռորոշ նշանակություն ունեցավ ծանոթությունը Չարենցի հետ: Չարենցը հավանեց Թաթուլի բանաստեղծությունները և խորհուրդ տվեց Խաչատրյան ազգանունը փոխարինել պոետիկ, գրական անունով՝ Հուրյան: Չարենցի խմբագրությամբ էլ 1932թ. Երևանում լույս է տեսնում Թ.Հուրյանի երգերի անդրանիկ ժողովաածուն՝ «Հողի արյունը» խորագրով: Չարենցը մեծ հույսեր էր կապում նրա հետ:
Այդ տարիներին Բաքվի հայ գրողների ստեղծագործություններում իշխում էին ընդհանւր հիացմունքն ու ճարտասանությունը, սխեմատիզմն ու տեխնիցիզմը: Նրանց երկերը հեռու էին կենդանի կյանքից: Բարեբախտաբար, Հուրյանը կանգնած էր ճիշտ ճանապարհի վրա: Դա երևում է նրա առաջին ժողովածուների մեջ:
1931թ. մեկնում է Մոսկվա՝ սովորելու խմբագրական-հրատարակչական ինստիտուտում: Այնտեղից վերադառնալով Բաքու՝ բանաստեղծն ամբողջապես նվիրվում է գրականությանը: 1932թ. հիմնադրվել է «Խորհրդային գրող» ամսագիրը: 1932-1936թթ. ղեկավարել է Գրողների միության հայկական բաժանմունքը: Հուրյանը մենակ չէր: Աճում էր գրական երիտասարդությունը,, որի աչքի ընկնող դեմքերից էին Հ.Սահյանը, Ա.Սենալը, Գ.Բեսը, Ս.Այվազյանը, Բ.Ջանյանը և ուրիշներ:
1936թ. Հուրյանը մեկուկես տարով մեկնել է Լեռնային Ղարաբաղի մարզկենտրոն՝ Ստեփանակերտ: Ղեկավարել է մարզի գրողների բաժանմունքը և աշխուժացրել գրական մթնոլորտը: Որպես հայրենանվեր բանաստեղծի՝ նրան հուզում էր Արցախի ճակատագիրը: Եվ այդ օրերին նա դառնությամբ գրել է. «Իմ օրերը Արցախում շատ ծանր են: Ես նման եմ ձագը կորցրած այն արագիլին, որը թախծում է՝ կանգնելով մերթ մեկ, մերթ մյուս ոտքի վրա: Այստեղ ամեն քար ու թուփ, լեռները և հատկապես աստղերը, հիշեցնում են ինձ իմ կորցրած հայրենիքը…»: Այս նամակը ինչ-որ ձևով ընկնում է չար մարդկանց ձեռքը, և բանաստեղծի շուրջ ստեղծվում է կասկածանքի ու անվստահության մթնոլորտ: Հուրյանը կարճ ժամանակահատված հոգեկան ծանր ճգնաժամի մեջ էր: 30-ական թվականների որոշ երևույթներ, մասնավորապես գռեհիկ սոցիոլոգիական հարձակումները մեծապես խանգարում էին գրականության անկաշկանդ զարգացմանը՝ հարուցելով լուրջ արգելքներ: Այդօրինակ «քննադատություններից» զգալի բաժին հասավ նաև Թաթուլ Հուրյանին: Գրողների միության պլենումներում և ժողովներում Հուրյանին ամենից շատ մեղադրել էին Չարենցի հետ ունեցած կապի մեջ:
1937 թվականից մինչև պատերազմ մեկնելը Հուրյանը «Խորհրդային գրող» ամսագրում աշխատում էր որպես պատասխանատու քարտուղար: Գրական շրջանակներում նա սիրված ու ճանաչված բանաստեղծ էր: Թաթուլ Հուրյանի անձնական արխիվում պահպանված նամակներից պարզվում է, որ Հովհ. Շիրազը և Ս.Կապուտիկյանը հաճախ էին բանաստեղծություններ ու պոեմներ ուղարկել նրան՝ամսագրում տպագրվելու համար:
Երբ սկսվեց Հայրենական մեծ պատերազմը, Թաթուլ Հուրյանը կամավոր մեկնեց ռազմի դաշտ: «Իսկական բանաստեղծը պետք է կյանքը զոհի հայրենիքի համար»,- գրել է նա կնոջը՝ Մանյային: Այդ միտքը կրկնել է նաև իր նշանավոր տողերում. «Գեղեցիկ մահը թանկ է ապրելուց»: Կռվում էր Սևաստոպոլի պաշտպանության համար և թեժ մարտերում չէր մոռանում երգը: Մահվան շնչի տակ էլ ծնվել են նրա սևաստոպոլյան շարքի բանաստեղծությունները, որոնք պատերազմի շրջանի խորհրդային գրականության լավագույն էջերից են:
Հայրենանվեր բանաստեղծն ու անվեհեր մարտիկը հերոսաբար ընկավ պատերազմի առաջին տարելիցի օրը:
Նրա վաստակը գնահատվել է ըստ արժանվույն: Հուրյանը հետմահու պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով: Արժանացել է Չարենցի և ՍՍՀՄ գրողների միության Օստրովսկու անվան գրական մրցանակների: Արազափ գյուղում կանգնեցված է նրա հուշարձանը, գյուղի դպրոցին տրվել է Թաթուլ Հուրյանի անունը: Եվ այսօր տասնամյակների հեռվից կարծես լսվում է վաղամեռիկ բանաստեղծի կենդանի ու ոգեշունչ ձայնը:
Լավ է երգը շրթին, ոտքի վրա մեռնել,
Քան ապրել շղթայված որպես ճորտ ու գերի:

Ժաննա Հակոբյան

Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, գրող

Փակել


Կնամեծար պատմավիպասանը
Ազգ, 7 մարտի, 2002թ.

Վերջերս ՄԱԿ-ի գրասենյակի հովանավորությամբ անգլերեն տպագրվեց հայ անվանի գրող, պատմավիպասան Հայկ Խաչատրյանի «Հայոց թագուհիները» խորագրով գիրքը: Այն փաստորեն նրա «Արքայապատում» ժողովածուի տրամաբանական շարունակությունն է: Գրողի նպատակն էր ընթերցողին իրազեկել հայ ժողովրդի հարուստ ու հետաքրքրական պատմությանը, հիշել ոչ միայն մեր նշանավոր թագավորների, այլև թագուհիների սխրագործությունները: Խաչատրյանը ոչ միայն ուսումնասիրել էր հին պատմիչների երկերը, այլև տարիներ շարունակ հետազոտել Մատենադարանում եղած հազվագյուտ նյութերը: Բոլորիս հայտնի է, որ մեր պատմագիրները ոչ միայն չեն նկատել, որ բացի թագավորներից, իշխաններից, հոգևորականներից Հայաստանում կար և ժողովուրդ, նաև ժողովրդի մի երևելի տարրը՝ կինը: Եվ համառ ու տքնաջան աշխատանքի ընթացքում Խաչատրյանի համար ոգեշնչման հզոր աղբյուր հանդիսացան հայոց թագուհիներ Փառանձեմի, Աշխենի, Նվարդի կերպարները, որոնց մեջ խտացված են մայրության, սիրո ու գեղեցկության, անձնազոհության զգացումները: Քնքշանքին զուգահեռ նրանք եղել են հայրենասեր՝ երկրի օրհասական պահերին հպարտությամբ ու խիզախորեն կանգնած լինելով ամուսինների կողքին: Սակայն մեր քաջանուն պատմագիրները շատ դեպքերում թագավորների կողքին չեն հիշատակել թագուհիների անունները:

Կարդալ...


Սակավ են կամ էլ չկան տեղեկություններ նրանց կյանքի մասին: Ու չնայած ստեղծագործության համար այդպիսի անհրաժեշտ տվյալների պակասությանը, Հայկ Խաչատրյանը, այնուամենայնիվ, հայ և օտար աղբյուրների մանրազնին վերծանություն կատարելով, ինչպես և ստեղծագործական երևակայության ուժով կարողացել է պակասը լրացնել՝ հորինելով ինչպես մի շարք թագուհիների անունները, այնպես էլ հետաքրքրաշարժ միջադեպեր՝ հաջողությամբ պահպանելով պատմական գունագեղությունը:
Եվ նրա ստեղծած հայոց թագուհիների իրական և ոչ իրական կերպարների համաստեղծությունը շարունակվում է մինչև արդի ժամանակները: Սակայն մեր օրերի թագուհիները հիմնականում գիտության, արվեստի, գրականության նվիրյալներն են: Եվ եթե պատմական կերպարների կառուցման հարցում ընդգծվում է Խաչատրյան պատմաբանի ու գիտնականի խորաթափանց զգացողությունը, ապա քսանմեկերորդ դարի իրական «թագուհիների» բնորոշման հարցում ակնհայտորեն երևում է նրա սուբյեկտիվ ու կնամեծար մոտեցումը: Ունենալով գեղարվեստական արժեքները գնահատելու բարձր ճաշակ՝ այստեղ կարծես նա փոքր-ինչ նահանջում է գեղագիտական ընդունված տեսանկյունից՝ առաջին պլան մղելով ժամանկակից տղամարդու վերաբերմունքն առհասարակ դեպի կինը: Այս գիրքը լրացուցիչ դաստիարաչական դաս է՝ ուղղված հայ այրերին: Մեր ժամանակներում կինը, ըստ հեղինակի, եթե սակավ շնորհք ունի կամ նույնիսկ չունի, միևնույն է, նա «հայոց թագուհի է» իր ընտանիքում, սիրած ամուսնու, տղամարդու, զավակների համար: Հայկ Խաչատրյանը տեսնում էր, որ անգամ 21-րդ դարում հաճախ ոտնահարվում են կանանց իրավունքները: Ի՞նչ է նշանակում մեր օրերում ներքոհիշյալ հայտարարությունները. «Աշխատանքի ենք հրավիրում 18-30 տարեկան բարետես աղջիկների»: Իսկ 30-ից բարձր տարիքի կանայք պիտանի չե՞ն արդյոք հասարակության համար: «Հայոց թագուհիներն» ասես ընդվզում է նման կամայականությունների դեմ, քանզի հեղինակն իր գրքում մեծարում է կանանց անկախ տարիքից: Այս առումով Հայկ Խաչատրյանը մնայուն գործ է թողել սերունդների համար: Նա դեռ պատրաստվում էր հրատարակել մեկ ուրիշ ժողովածու «Հայ նշանավոր կանայք» խորագրով: Կարծում ենք, այն հասցրել էր ավարտին: Ընդգծենք նաև, որ Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրի վկայությամբ Հայկ Խաչատրյանը միայն մի անավարտ գործ է թողել՝ «Մեսրոպ Մաշտոցը»: Այնինչ մնացած գրքերն ավարտուն են: Իսկ նա իր կյանքի ընթացքում ստեղծել է 40 գիրք, որից 23-ը տպագրվել է: Նրա գրչին են պատկանում միայն 14 պատմավեպ, որոնցից են «Տիգրան Մեծը», «Արտավազդը», «Արտաշեսը», «Քերթողահայրը», «Տրդատ Մեծի խաչը», «Վաչագանը և այլն: 30 տարուց ավելին նա աշխատել է Հայկական հանրագիտարանի խմբագրությունում: 1976թ.-ից մինչև իր մահը /հոկտեմբեր, 2001թ./ նա այդ խմբագրության պատասխանատու քարտուղարն էր ու հանրագիտարանի 13 հատորների հրատարակչության գործում ունեցած վաստակի համար 1988թ. արժանացել է Հայաստանի պետական մրցանակի: Մենք առանձնակի ջերմությամբ կհիշենք հայ գրականության անխոնջ ու մեծավաստակ պատմավիպասանին, որն այնպես մեծարել ու աստվածացնել գիտեր կնոջը:

Ժաննա Հակոբյան

Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, գրող

Փակել